اتوبوس مفصلی چیست؟
اتوبوس مفصلی (Articulated Bus) که به آن اتوبوس آکاردئونی هم گفته میشود، نوعی اتوبوس با ظرفیت بالا است که از دو یا چند کابین مجزا تشکیل شده که این کابینها توسط یک یا چند مفصل چرخشی به هم متصل هستند. این مفصل معمولاً با کاور آکاردئونی خاصی پوشیده شده تا داخل اتوبوس از باد و گردوغبار محافظت شود و کف آن صفحهای پوششی دارد تا مسافران بتوانند بین بخشها حرکت کنند. طول این اتوبوسها معمولاً بین ۱8 تا ۲۵ متر است و ظرفیت حمل مسافر آنها بسته به طراحی و تعداد درها میتواند به ۱۲۰ تا ۲۰۰ نفر یا حتی بیشتر برسد. این نوع اتوبوس برای حملونقل عمومی در مسیرهای پرمسافر شهری طراحی شده و امکان مانور بهتر در پیچها را فراهم میکند زیرا مفصل اجازه میدهد بخش عقب نسبت به جلو بچرخد. اتوبوس مفصلی از دهه ۱۹۵۰ میلادی رواج یافت و امروزه در سیستمهای BRT بسیاری از شهرهای جهان استفاده میشود.
انواع اتوبوس مفصلی
اتوبوسهای مفصلی بر اساس تعداد کابینها، کاربرد و طراحی به انواع مختلفی تقسیم میشوند:
اتوبوس مفصلی شهری: این متداولترین نوع اتوبوس مفصلی است که از دو کابین و یک مفصل تشکیل شده است. این اتوبوسها برای حملونقل شهری استفاده میشوند و ظرفیت ۱۲۰ تا ۱۵۰ مسافر را دارند. اتوبوسهای دو کابین در انواع سه محور و چهار محور ساخته میشوند که به ترتیب حدود 18 و 20 متر طول دارند.
اتوبوس مفصلی بینشهری: این نوع اتوبوس مفصلی با صندلیهای راحتتر و فضای بار بیشتر و امکانات رفاهی بیشتر، برای مسیرهای بینشهری استفاده میشود اما به دلایلی مثل پایداری کمتر در سرعتهای بالا و هزینه نگهداری بیشتر در مسیرهای طولانی، امروزه منسوخ شده و تولید نمیشوند.
اتوبوس مفصلی سه کابین: این نوع اتوبوس مفصلی سه کابین دارد که توسط دو مفصل به هم متصل میشوند و با طول حدود 25 متر، ظرفیت مسافر بیش از ۲۰۰ تا ۲۷۰ مسافر را دارد. از این نوع در شهرهای بسیار شلوغ و خطوط BRT استفاده میشود و هرچند ظرفیت بسیار بالایی دارد اما نیاز به جادههای وسیعتر و راننده ماهرتر دارد.
مزایای اتوبوس مفصلی
اتوبوس مفصلی ظرفیت بسیار بالایی دارد و میتواند تا ۵۰ تا ۷۵ درصد مسافر بیشتری نسبت به اتوبوس معمولی جابهجا کند بدون اینکه نیاز به افزایش تعداد اتوبوسها یا رانندگان باشد؛ این موضوع هزینه عملیاتی را کاهش میدهد و برای مسیرهای پرتقاضا مانند خطوط BRT ایدهآل است. سرعت سوار و پیاده شدن مسافران نیز در این اتوبوسها بالاتر است زیرا معمولاً سه یا چهار درب عریض دارد و زمان توقف در ایستگاهها کوتاهتر میشود. اتوبوسهای مفصلی مانورپذیری خوبی در پیچها دارند و شعاع گردش آن اغلب بهتر از اتوبوسهای تک کابین سه محور 15 متری است. این نوع اتوبوس همچنین در سیستمهای حملونقل عمومی، بهرهوری سوخت و نیروی انسانی را افزایش میدهد و میتواند جایگزین مناسبی برای مترو در شهرهای درحالتوسعه باشد.
معایب اتوبوس مفصلی
با وجود مزایا، اتوبوس مفصلی معایبی هم دارد. طول زیاد آن باعث میشود در خیابانهای باریک، ترافیک سنگین یا پیچهای تند شهری مشکلساز شود و گاهی نیاز به فضای بیشتری برای مانور دارد. همچنین هزینه خرید و نگهداری بالاتری هم دارد زیرا ساختار پیچیدهتر دارد و تعمیرات آن گرانتر و زمانبرتر است. در مسیرهای برفی یا شیبدار، کنترل این اتوبوسها سختتر میشود و نیاز به راننده آموزشدیده و باتجربه دارد زیرا رانندگی با آن بهویژه هنگام دندهعقب رفتن مهارت بیشتری میطلبد. در جادههای ناهموار نیز مفصل ممکن است آسیب ببیند.
