علائم و دلایل خرابی اکسل خودرو و انواع آن
اکسل خودرو که در زبان فارسی به آن محور گفته میشود، یکی از اجزای اساسی سیستم تعلیق و انتقال قدرت در وسایل نقلیه است. اکسل در اصل یک میله یا شفت محوری است که چرخها را به بدنه خودرو متصل میکند و وظایف متعددی مثل تحمل وزن خودرو، سرنشینان و بار، حفظ تعادل و پایداری خودرو در حین حرکت و کمک به فرمانپذیری را بر عهده دارد. اکسلها معمولاً از فولاد آلیاژی مقاوم ساخته میشوند تا در برابر خمش، پیچش، ضربه و خستگی فلزی دوام بیاورند. در خودروهای قدیمیتر، اکسلها اغلب بهصورت یکپارچه و صلب بودند اما در خودروهای مدرن، طراحیهای پیشرفتهتری مانند اکسلهای مستقل برای بهبود راحتی سواری، هندلینگ و جذب ضربههای جاده استفاده میشود.
انواع اکسل خودرو
اکسل خودرو بر اساس موقعیت (جلو یا عقب)، عملکرد (انتقال قدرت یا عدم آن) و ساختار (صلب یا مستقل) به انواع مختلفی تقسیم میشود. هر نوع برای کاربرد خاصی طراحی شده و در خودروهای سواری، سنگین یا آفرود متفاوت است.
اکسل جلو (Front Axle)
اکسل جلو در قسمت جلوی خودرو قرار دارد و معمولاً مسئولیت فرمانپذیری و در برخی خودروها انتقال قدرت را بر عهده دارد. این اکسل میتواند مرده باشد، یعنی فقط وزن جلو را تحمل کند و چرخها را نگه دارد، یا زنده باشد و نیروی موتور را هم به چرخهای جلو منتقل کند. در خودروهای دیفرانسیل جلو مانند پژو ۲۰۶ یا پراید، اکسل جلو زنده و محرک است.
اکسل عقب (Rear Axle)
اکسل عقب در پشت خودرو واقع شده و در خودروهای دیفرانسیل عقب یا چهارچرخ محرک از نوع زنده است که یعنی از طریق دیفرانسیل نیروی موتور را به چرخها میرساند. انواع اکسل عقب شامل نیمهشناور (semi-floating)، تمامشناور (full-floating) و سهچهارم شناور میشود که در خودروهای سنگین مانند وانتها یا کامیونها رایج است. در خودروهای سواری مدرن، اکسل عقب گاهی مستقل طراحی میشود تا راحتی بیشتری فراهم کند.
اکسل زنده (Live Axle)
اکسل زنده (یا محرک) اکسلی است که نیروی موتور را از طریق دیفرانسیل به چرخها منتقل میکند و با چرخها میچرخد. این نوع اکسل در محور عقب خودروهای دیفرانسیل عقب یا محور جلوی خودروهای دیفرانسیل جلو و یا هردو محور در خودروهای چهارچرخ محرک استفاده میشود.
اکسل مرده (Dead Axle)
اکسل مرده (یا غیرمحرک) نیروی موتور را منتقل نمیکند و فقط وزن خودرو را تحمل کرده و پایداری فراهم میکند. این نوع اکسل در محور جلو خودروهای دیفرانسیل عقب یا محور عقب خودروهای دیفرانسیل جلو دیده میشود. اکسل مرده سادهتر، ارزانتر و سبکتر است و بیشتر برای پشتیبانی و فرمانپذیری کاربرد دارد.
اکسل صلب (Solid Axle)
اکسل صلب یک میله واحد و یکپارچه است که هردو چرخ یک محور را به هم متصل میکند. وقتی یک چرخ بالا میرود، چرخ مقابل هم حرکت میکند. این نوع در خودروهای سنگین، وانتها و برخی شاسیبلندهای آفرود رایج است و دوام بالایی دارد اما در جادههای ناهموار لرزش بیشتری منتقل میکند.
اکسل مستقل (Independent Axle)
اکسل مستقل اجازه میدهد هر چرخ بهطور جداگانه حرکت کند، بدون تأثیر مستقیم بر چرخ مقابل. این طراحی راحتی سواری، هندلینگ بهتر و جذب ضربه عالی فراهم میکند و در اکثر خودروهای سواری مدرن (مانند سیستم تعلیق مکفرسون جلو یا چند اتصالی عقب) استفاده میشود. اکسل مستقل پیچیدهتر و گرانتر است اما عملکرد بهتری در جادههای شهری دارد.
علائم خرابی اکسل خودرو
اکسل خودرو درصورتیکه مشکل پیدا کرده باشد، علائم زیر را بروز میدهد:
صدای تقتق هنگام پیچیدن
شنیدن صدای تقتق بهخصوص هنگام چرخش فرمان یا شتابگیری، یکی از شایعترین علائم خرابی اکسل است. این صدا اغلب از فرسودگی یا شکستگی پلوس یا سیبکهای اکسل ناشی میشود و در سرعتهای پایین بیشتر شنیده میگردد.
لرزش خودرو و فرمان
لرزش غیرعادی در فرمان یا بدنه خودرو بهویژه در سرعتهای بالای ۹۰ کیلومتر بر ساعت یا هنگام عبور از دستاندازها، نشاندهنده خم شدن اکسل، تاب برداشتن محور یا شل شدن اتصالات است. این لرزش میتواند از عقب یا جلو شروع شود.
نشتی گریس یا روغن
نشت گریس اطراف اکسل یا محفظه دیفرانسیل، علامت پارگی گردگیر پلوس، ترک خوردن محفظه یا خرابی کاسهنمد است. این نشتی باعث خشک شدن قطعات و سایش سریع میشود.
کشیده شدن خودرو به یک سمت یا عدم تعادل
اگر خودرو به یک طرف کشیده شود یا هنگام رانندگی حس عدم تعادل داشته باشد، ممکن است اکسل کج شده یا تراز چرخها به هم خورده باشد. این مشکل اغلب با فرسایش نامتوازن لاستیکها همراه است.
دلایل خرابی اکسل خودرو
دلایل مختلفی میتواند باعث خرابی اکسل خودرو شود که در ادامه مرور میکنیم:
ضربههای شدید و جادههای ناهموار
چالهها، دستاندازها، برخورد با موانع یا تصادف شدید باعث خم شدن، ترک خوردن یا شکستن اکسل میشود. این عامل در جادههای نامناسب ایران بسیار شایع است.
حمل بار بیشازحد
حمل بار سنگینتر از ظرفیت خودرو، فشار زیادی به اکسل وارد میکند و باعث خستگی فلزی یا شکست ناگهانی میگردد که این مشکل در وانتها و خودروهای تجاری بیشتر دیده میشود.
نگهداری نادرست و کمبود گریس
پارگی گردگیر پلوس یا عدم تعویض بهموقع گریس باعث خشک شدن و سایش قطعات داخلی میشود. خوردگی ناشی از رطوبت یا نمک جاده نیز اکسل را ضعیف میکند.
فرسودگی طبیعی و سن خودرو
با گذشت زمان و پیمایش بالا، فلز اکسل دچار خستگی میشود و بهطور ناگهانی میشکند. این مشکل در خودروهای قدیمیتر اتفاق میافتد.
رانندگی نادرست
رها کردن ناگهانی کلاچ، استفاده مداوم از ترمزدستی یا شتابگیریهای شدید، ضربههای مکانیکی ایجاد میکند که بهمرور به اکسل آسیب میرساند.
