خطرات مصرف مکمل سوخت بیش از دوز توصیهشده
حفظ سلامت و راندمان پیشرانه خودرو درگرو فاکتورهای متعددی است که کیفیت سوخت ورودی بدون شک یکی از کلیدیترین آنها به شمار میرود. در بازار ایران، به دلیل نوسان در کیفیت سوخت و یکسان نبودن عدد اکتان بنزین توزیعشده با استانداردهای موردنیاز خودروهای مدرن، استفاده از مکملهای سوخت بهویژه مکملهای افزایشدهنده اکتان، به امری رایج در میان رانندگان تبدیل شده است. مکملهای سوخت ترکیبات شیمیایی ویژهای هستند که با اهداف مختلفی چون پاکسازی مجاری سوخترسانی، شستشوی انژکتورها و افزایش مقاومت بنزین در برابر احتراق زودرس به باک خودرو افزوده میشوند. با وجود مزایای این افزودنیها در بهینهسازی فرآیند احتراق و حفاظت از موتور، یک باور غلط و بسیار رایج در میان عموم وجود دارد؛ اینکه استفاده بیشتر از یک ماده مفید، قطعاً خروجی و بازدهی بهتری به همراه خواهد داشت. این رویکرد اشتباه در قبال مکملهای سوخت نهتنها سودی ندارد، بلکه به دلیل برهم زدن تعادل شیمیایی بنزین میتواند آسیبهای سنگین و بسیار پرهزینهای به سیستمهای فنی و الکترونیکی خودرو وارد کند.
مکمل اکتان بوستر چه کاری انجام میدهد؟
برای درک پیامدهای استفاده بیشازحد از مکمل، ابتدا باید با مکانیسم اثر مکملهای افزایشدهنده اکتان یا همان اکتان بوستر آشنا شویم. وظیفه اصلی این مکملها، بالا بردن عدد اکتان بنزین است. عدد اکتان شاخصی است که میزان مقاومت بنزین در برابر فشار و گرما را پیش از اشتعال خودبهخودی نشان میدهد. در موتورهای مدرن توربو یا پیشرانههایی با نسبت تراکم بالا، اگر مخلوط سوخت و هوا پیش از جرقه زدن شمع در اثر فشار تراکم سیلندر منفجر شود، پدیده مخربی به نام ناک زدن رخ میدهد که میتواند پیستونها و شاتونها را نابود کند. مکمل اکتان بوستر با تکیه بر ترکیبات شیمیایی پیچیدهای نظیر تولوین، زایلین و برخی حلالهای آروماتیک، سرعت سوختن بنزین را کنترل کرده و پایداری حرارتی آن را بالا میبرد. با ریختن این مکمل در باک، بنزین تحمل فشار بیشتری را پیدا میکند و دقیقاً در زمان مناسب یعنی با جرقه شمع مشتعل میشود. نتیجه این فرآیند، احتراق کاملتر، نرمتر کار کردن پیشرانه، کاهش لرزش، حذف صدای ناک و درنهایت استخراج حداکثر اسب بخار و گشتاور از موتور خودرو است.
مقدار مجاز مکمل اکتان بوستر چقدر است؟
شرکتهای معتبر و استاندارد تولیدکننده مکملهای سوخت در جهان، فرمولاسیون محصولات خود را بر اساس آزمایشهای دقیق آزمایشگاهی و نسبتهای حجمی مشخصی تنظیم میکنند. استاندارد کلی و تعریفشده برای بیشتر اکتان بوسترهای مرغوب موجود در بازار، استفاده از یک قوطی مکمل (که معمولاً حجمی بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ میلیلیتر دارد) برای یک باک کامل بنزین خودروهای سواری است. این حجم از سوخت در خودروهای سواری بهطور میانگین بین ۵۰ تا ۶۰ لیتر بنزین را شامل میشود؛ بنابراین، نسبت طلایی و استاندارد مخلوط کردن این افزودنی، در حدود نیم درصد از کل حجم بنزین موجود در باک است. ریختن یک قوطی کامل مکمل در باکی که تنها ۱۰ یا ۱۵ لیتر بنزین دارد یا اضافه کردن همزمان دو یا چند قوطی مکمل به یک باک پر، تعادل فرمولاسیون سوخت را کاملاً از بین میبرد. همچنین، بهترین زمان برای اضافه کردن مکمل، درست در پمپ بنزین و پیش از سوختگیری است تا فشار بنزین ورودی از نازل، به ترکیب و حل شدن یکنواخت مکمل در کل حجم باک کمک کند.
ریختن بیشازحد مکمل داخل باک چه مشکلاتی ایجاد میکند؟
فراتر رفتن از دوز مجاز مصرف مکمل سوخت، بنزین را به یک ترکیب شیمیایی خورنده و مخرب تبدیل میکند که در طول مسیر سوخترسانی و خروج دود، به قطعات گرانقیمتی آسیب میزند. اولین و مشهودترین آسیب، متوجه شمعهای خودرو میشود. ترکیبات فلزی موجود در اکتان بوسترها، بهویژه ماده MMT که حاوی منگنز است، در اثر احتراق بیشازحد، لایهای از رسوبات نارنجی یا قهوهایرنگ و بسیار سخت را روی الکترودها و چینی شمع باقی میگذارند. این رسوبات فلزی کیفیت جرقه را بهشدت کاهش میدهند و منجر به پدیده خامسوزی در سیلندرها میشوند.
دومین قطعه قربانی در این فرآیند، کاتالیزور خودرو است. ذرات فلزی سنگین و دوده ناشی از سوختن بیشازحد مکمل که نتوانستهاند در محفظه احتراق تجزیه شوند، همراه با گازهای خروجی وارد اگزوز میشوند. این ذرات روی شبکههای ظریف و سرامیکی کاتالیزور رسوب کرده و بهمرور زمان منافذ آن را مسدود میکنند. گرفتگی کاتالیزور نهتنها تنفس پیشرانه را مختل کرده و افت شدید توان موتور را به همراه دارد، بلکه به دلیل حبس حرارت، دمای سرسیلندر را بالا برده و حتی میتواند به ذوب شدن بخشهای داخلی کاتالیزور منجر شود.
علاوه بر بخش احتراق، سیستم سوخترسانی نیز از این آسیبها در امان نخواهد بود. مواد حلال غلیظ موجود در مکملها در صورت مصرف بیشازحد، خاصیت خورندگی شدیدی پیدا میکنند. این مواد میتوانند اورینگهای لاستیکی، شیلنگهای مسیر سوخت و واشرهای آببندی پمپ بنزین و انژکتورها را خشک کرده و از بین ببرند. خرابی این قطعات پلیمری منجر به نشت بنزین و افت فشار در ریل سوخت میشود. از سوی دیگر، غلظت بالای مکمل در بنزین، خاصیت روانکاری سوخت را کاهش داده و موجب افزایش اصطکاک داخلی و سوختن مغزی پمپ بنزین میشود. درنهایت، سنسور اکسیژن خودرو نیز که وظیفه پایش گازهای خروجی را دارد، با لایهای از این رسوبات شیمیایی پوشیده میشود. این پوشش مانع از ارسال اطلاعات دقیق به کامپیوتر خودرو میشود که نتیجه مستقیم آن، بالا رفتن چشمگیر مصرف سوخت و روشن شدن چراغ چک خواهد بود.
