نحوه تشخیص تاریخ انقضا لاستیک خودرو
لاستیک یکی از مهمترین اجزای خودرو است که مستقیماً با ایمنی، عملکرد و راحتی رانندگی مرتبط است. لاستیکها تنها نقطه تماس خودرو با سطح جاده هستند و مسئولیت انتقال نیروی موتور، ترمزگیری، حفظ تعادل در پیچها و جذب ضربههای جاده را بر عهده دارند. یک لاستیک سالم و مناسب میتواند فاصله ترمز را کوتاهتر کند، مصرف سوخت را بهینه کند و از لغزش در شرایط بارانی یا برفی جلوگیری کند؛ اما بسیاری از رانندگان به این نکته توجه نمیکنند که لاستیکها تاریخ انقضا دارند.
بله، لاستیک خودرو مانند مواد غذایی یا داروها، عمر مفید محدودی دارد. حتی اگر لاستیک نو به نظر برسد و آج کافی داشته باشد، با گذشت زمان مواد تشکیلدهنده آن (مانند لاستیک طبیعی و مصنوعی، افزودنیهای شیمیایی و آنتیاکسیدانها) تخریب میشوند. این تخریب باعث کاهش انعطافپذیری، چسبندگی و مقاومت لاستیک میشود. توجه به تاریخ انقضای لاستیک بسیار مهم است زیرا استفاده از لاستیک تاریخ گذشته میتواند منجر به حوادث خطرناکی مانند ترکیدگی ناگهانی، از دست دادن کنترل خودرو یا واژگونی شود.
چطور تاریخ انقضای لاستیک را تشخیص دهیم؟
برای فهمیدن تاریخ انقضای لاستیک ابتدا باید تاریخ تولید را پیدا کنید که کار چندان سختی نیست. تاریخ تولید لاستیک روی دیواره جانبی (فاق) لاستیک حک شده است. این اطلاعات بخشی از کد DOT است که استاندارد جهانی برای لاستیکها است و حتی در لاستیکهای ایرانی نیز رعایت میشود. این کد معمولاً با حروف DOT شروع میشود و به دنبال آن یک سری اعداد و حروف میآید. بخش مهم برای ما چهار رقم انتهایی این کد است که تاریخ تولید را نشان میدهد. در این عدد چهاررقمی، دو رقم اول از سمت چپ هفته تولید در سال (از 01 تا 52) و دو رقم دوم سال تولید به میلادی را نشان میدهد. برای مثال، کد 2324 یعنی لاستیک در هفته 23 سال 2024 تولید شده است. این کد معمولاً داخل یک بیضی یا کادر بسته قرار دارد.
حالا به سؤال اصلی بازمیگردیم:
از زمان تولید چند سال میتوان از لاستیک استفاده کرد؟
طبق استانداردهای جهانی (مانند توصیه دپارتمان حملونقل آمریکا و انجمن تولیدکنندگان لاستیک)، عمر مفید لاستیک حداکثر ۵ تا ۶ سال از تاریخ تولید است حتی اگر لاستیک استفاده نشده باشد و در انبار نگهداری شود. البته این زمان به عوامل زیادی مثل کیفیت تایر، سبک رانندگی، شرایط جاده و نگهداری بستگی دارد و مثلاً در مناطق خشک و گرمسیری لاستیک باید زودتر تعویض شود. همچنین موضوعی دیگری که باید موردتوجه قرار گیرد، مسافتی است که پیموده میشود و معمولاً باید بین 50 تا 80 هزار کیلومتر باشد و پسازآن لاستیکها عوض شود.
خطرات استفاده از لاستیک تاریخ انقضا گذشته
بسیاری از رانندگان فکر میکنند تا وقتی آج لاستیک کافی است و ظاهر آن سالم به نظر میرسد، میتوان از آن استفاده کرد؛ اما این باور کاملاً اشتباه است. حتی اگر لاستیک آج زیادی داشته باشد و نو به نظر برسد، پس از گذشت تاریخ انقضا، خطرناک میشود. مواد لاستیک با گذشت زمان خشک و سخت میشوند، آنتیاکسیدانهای محافظ در برابر اشعه UV و اکسیژن هوا تخریب میشوند و لاستیک انعطافپذیری خود را از دست میدهد. این تغییرات داخلی هستند و اغلب با چشم غیرمسلح قابلتشخیص نیستند. خطرات اصلی استفاده از لاستیک تاریخ گذشته عبارتاند از:
- ترکیدگی ناگهانی: در سرعت بالا یا هنگام ترمز شدید، لاستیک قدیمی ممکن است بدون هشدار بترکد و باعث از دست دادن کنترل خودرو شود.
- کاهش چسبندگی: لاستیک خشک میشود و در جادههای مرطوب یا لغزنده عملکرد ضعیفی دارد، فاصله ترمز طولانیتر میشود و خطر لغزش روی آب افزایش مییابد.
- ترکخوردگی و واژگونی: ترکهای ریز روی دیواره (حتی اگر کوچک باشند) میتوانند گسترش یابند و منجر به جدا شدن لایهها یا واژگونی خودرو شوند.
- افزایش مصرف سوخت و سایش نامتوازن: عملکرد ضعیف لاستیک باعث فشار بیشتر روی سایر اجزا مانند جلوبندی و کمکفنرها میشود.
در ایران، به دلیل جادههای ناهموار، گرمای شدید و کیفیت پایین لاستیکهای داخلی، خطراتی که ذکر کردیم بیشتر است. حتی لاستیکهای خارجی انبار شده که در بازار بهعنوان نو فروخته میشوند، اگر بیش از سه تا چهار سال از تولیدشان گذشته باشد، ریسک بالایی دارند؛ بنابراین، هنگام خرید لاستیک جدید، حتماً به تاریخ تولید توجه کنید و از فروشندگان معتبر خریداری کنید. همچنین موضوع تاریخ انقضا در مورد لاستیک زاپاس هم اهمیت بالایی دارد زیرا این لاستیک معمولاً زیاد استفاده نمیشود و ممکن است ظاهری کاملاً نو داشته باشد اما اگر بیش از شش سال از عمر آن گذشته باشد باید تعویض شود حتی اگر هرگز استفاده نشده باشد.
