بوستر ترمز؛ انواع و علائم خرابی
سیستم ترمز یکی از حیاتیترین اجزای خودرو است که ارتباط مستقیم با ایمنی راننده و سرنشینان دارد. در میان قطعات این سیستم، بوستر ترمز نقش کلیدی ایفا میکند. بوستر ترمز که بهعنوان تقویتکننده ترمز نیز شناخته میشود، با افزایش نیروی واردشده از پدال ترمز، فرآیند توقف خودرو را آسانتر و کارآمدتر میسازد. این قطعه نهتنها فشار فیزیکی روی راننده را کاهش میدهد، بلکه به بهبود عملکرد کلی سیستم ترمز کمک میکند و از سایش زودرس قطعات جلوگیری میکند. تاریخچه بوستر ترمز به اوایل قرن بیستم بازمیگردد. در گذشته، سیستمهای ترمز خودروها ساده بودند و رانندگان برای توقف وسیله نقلیه سنگین، اغلب نیاز به استفاده از هر دو پا یا فشار شدید داشتند که این امر نهتنها خستهکننده بود، بلکه کارایی ترمز را کاهش میداد. اختراع بوستر ترمز توسط آلبرت دواندر در سال ۱۹۲۷ میلادی، انقلابی در صنعت خودروسازی ایجاد کرد. این فناوری ابتدا در خودروهای لوکس و سپس در مدلهای معمولی به کار گرفته شد و با گذشت زمان، به استانداردی در سیستمهای ترمز هیدرولیکی تبدیل گردید.
بوستر ترمز چیست و چه وظیفهای دارد؟
بوستر ترمز یک قطعه مکانیکی یا هیدرولیکی است که معمولاً به شکل یک استوانه فلزی سیاهرنگ طراحی شده و در محفظه موتور، بین پدال ترمز و سیلندر اصلی ترمز قرار میگیرد. این قطعه از اجزای مختلفی مانند دیافراگم، پیستون، سوپاپ یکطرفه، فنر بازگرداننده و بدنه تشکیل شده است. دیافراگم که از جنس کائوچو مقاوم ساخته میشود، نقش اصلی را در ایجاد اختلاف فشار ایفا میکند و محفظههای داخلی بوستر را از یکدیگر جدا میکند. سوپاپ یکطرفه نیز از ورود هوا به سیستم جلوگیری میکند تا خلأ لازم حفظ گردد. وظیفه اصلی بوستر ترمز، تقویت نیروی وارد شده از پدال ترمز است. وقتی راننده پدال را فشار میدهد، نیروی مکانیکی اولیه به بوستر منتقل میشود. بوستر با استفاده از اصل اختلاف فشار، این نیرو را چندین برابر افزایش میدهد و آن را به سیلندر اصلی ترمز منتقل میکند. این فرآیند باعث میشود روغن ترمز با فشار بیشتری به سمت کالیپرها یا سیلندرهای چرخ هدایت شود و اصطکاک لازم برای توقف خودرو ایجاد گردد. بدون بوستر، راننده باید نیروی بسیار بیشتری اعمال کند که در سرعتهای بالا یا شرایط اضطراری، تقریباً غیرممکن است. علاوه بر این، بوستر به ترمزگیری نرم و کنترلشده کمک و از سایش نامتعادل لنتها جلوگیری میکند.
انواع بوستر ترمز
بوسترهای ترمز بر اساس مکانیسم عملکرد و نوع خودرو، به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هرکدام مزایا و کاربردهای خاص خود را دارند.
بوستر خلأ
این متداولترین نوع بوستر ترمز است که در اکثر خودروهای بنزینی استفاده میشود. این بوستر از خلأ ایجاد شده توسط موتور (از طریق منیفولد هوا) بهره میبرد. وقتی پدال ترمز فشرده میشود، سوپاپ کنترل باز شده و اختلاف فشار بین محفظه خلأ و محفظه هوا ایجاد میگردد. این اختلاف باعث حرکت دیافراگم میشود و نیروی تقویتی به سیلندر اصلی منتقل میگردد. بوستر خلأ ساده، ارزان و کارآمد است اما در خودروهای دیزلی یا توربوشارژ که خلأ موتور کافی نیست، ممکن است نیاز به پمپ خلأ اضافی داشته باشد.
بوستر هیدرولیکی
نوع دیگری از بوسترها، بوستر هیدرولیکی است که بیشتر در خودروهای سنگین، کامیونها یا خودروهای با قدرت موتور بالا به کار میرود. برخلاف نوع خلأ، این بوستر از فشار هیدرولیکی (روغن) استفاده میکند که معمولاً از پمپ فرمان یا پمپ هیدرولیکی جداگانه تأمین میشود. وقتی پدال فشرده میشود، فشار روغن به پیستون منتقل شده و نیروی ترمز را تقویت میکند. این نوع بوستر قدرتمندتر است و در شرایط سخت مانند بار سنگین یا سرعت بالا، عملکرد بهتری دارد، اما پیچیدهتر و گرانتر است و نیاز به نگهداری بیشتری دارد.
بوستر برقی
بوستر برقی یا الکترونیکی نوع مدرنی است که در خودروهای هیبریدی، برقی یا پیشرفته به کار میرود. این بوستر بهجای خلأ یا هیدرولیک، از موتور الکتریکی و حسگرها استفاده میکند تا نیروی تقویتی را ایجاد کند. حسگرها نیروی پدال را تشخیص داده و موتور برقی نیروی لازم را تأمین میکند. این نوع بوستر دقیقتر است، با سیستمهای هوشمند مانند ترمز خودکار هماهنگ میشود و در خودروهایی بدون موتور احتراقی داخلی، ایدهآل است اما هزینه بالاتری دارد و به باتری وابسته است.
بوستر مستقیم و غیرمستقیم
بوستر بر اساس نحوه انتقال نیرو هم به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میشود. در نوع مستقیم، نیرو مستقیماً از پدال به بوستر میرود درحالیکه در غیرمستقیم، ابتدا به پمپ ترمز منتقل میشود.
علائم خرابی بوستر ترمز
خرابی بوستر ترمز میتواند ایمنی خودرو را بهشدت به خطر بیندازد و بنابراین توجه به علائم خرابی این قطعه بسیار مهم است.
سفت شدن پدال ترمز
یکی از شایعترین علائم، سفت شدن پدال ترمز است. وقتی بوستر خراب میشود، نیروی تقویتی کاهش یافته و راننده مجبور به اعمال فشار بیشتری روی پدال میشود که احساس میکند پدال چوبی شده است. این مشکل معمولاً به دلیل نشتی در شیلنگ خلأ یا پارگی دیافراگم رخ میدهد و در شرایط اضطراری، میتواند منجر به عدم توقف بهموقع شود.
کاهش قدرت ترمز
علامت دیگری، کاهش قدرت ترمزگیری و افزایش مسافت توقف است. اگر خودرو برای متوقف شدن به فاصله بیشتری نیاز داشته باشد، یعنی بوستر نمیتواند نیروی کافی تأمین کند. این مسئله اغلب با افت عملکرد موتور همراه است زیرا نشتی هوا از بوستر میتواند نسبت سوخت و هوا را مختل کند و باعث نوسان دور موتور یا حتی خاموش شدن خودرو گردد.
صدای سوت هنگام فشردن پدال
شنیدن صدای هیس یا سوت هنگام فشار دادن پدال نیز نشانهای واضح از خرابی بوستر ترمز است. این صدا به دلیل ورود هوا به سیستم خلأ ایجاد میشود و نشاندهنده ترک در دیافراگم یا سوپاپ کنترل است. اگر این صدا نادیده گرفته شود، میتواند به آسیب بیشتر به قطعات موتور منجر شود.
تغییر موقعیت پدال ترمز
اگر پدال ترمز بالاتر یا پایینتر از حالت معمول قرار گیرد، میتواند نشانه خرابی بوستر باشد. اگر پدال نیاز به فشردن بیشتر داشته باشد یا بهآرامی بازنگردد، فنر بازگرداننده یا پیستون مشکل دارد.
