منبع انبساط چیست؟
منبع انبساط (Expansion Tank) یکی از اجزای کلیدی سیستم خنککننده خودرو است که در خودروهای مدرن نقش مهمی در حفظ تعادل فشار و حجم مایع خنککننده (مخلوط آب و ضد یخ) ایفا میکند. سیستم خنککننده موتور با گردش مایع خنککننده در اطراف بلوک موتور و سرسیلندر، حرارت ناشی از احتراق را جذب کرده و به رادیاتور منتقل میکند تا خنک شود. افزایش دما باعث انبساط حجم مایع میشود و فشار سیستم را بهشدت بالا میبرد. درنتیجه، بخشی از مایع باید از سیستم خارج شود و منبع انبساط برای همین کار طراحی شده است.
منبع انبساط چیست؟
منبع انبساط یک مخزن پلاستیکی نیمهشفاف (معمولاً با ظرفیت حدود ۱.۵ تا ۲ لیتر) است که از طریق یک یا دو شیلنگ به رادیاتور متصل میشود. این مخزن در بالاترین نقطه سیستم خنککننده قرار میگیرد تا عملکرد بهینه داشته باشد. وقتی موتور گرم میشود، مایع خنککننده منبسط شده و حجمش افزایش مییابد؛ مایع اضافی از رادیاتور خارج شده و به منبع انبساط منتقل میشود. همیشه باید بخشی از منبع انبساط خالی باشد تا هوای داخل منبع بتواند فشار را جذب کند. هنگامیکه موتور خنک و مایع منقبض میشود، خلأ ایجادشده باعث میشود مایع از منبع انبساط به سیستم برگردد و سطح مایع در رادیاتور همیشه مناسب بماند. همچنین با وجود منبع انبساط، دیگر نیازی به باز کردن درب رادیاتور برای اضافه کردن مایع نیست. برای چک کردن سطح مایع، علائم MIN و MAX روی بدنه منبع حک میشود و سطح مایع همیشه باید بین این دو باشد.
انواع منبع انبساط
منبع انبساط خودروها عمدتاً بر اساس طراحی و عملکرد به دو نوع اصلی تقسیم میشود که هرکدام در خودروهای مختلف کاربرد دارند:
نوع اول منبع انبساط ساده است که بیشتر در خودروهای قدیمیتر دیده میشود. این منبع فقط مایع اضافی را جمعآوری میکند و فشار سیستم را مستقیماً کنترل نمیکند؛ درب این نوع مخزن ساده است و فشار سیستم توسط درب رادیاتور مدیریت میشود. مایع اضافی وارد منبع شده و هنگام خنک شدن، بخشی از آن ممکن است تبخیر شود. این نوع چندان کارآمد نیست و امروزه کمتر استفاده میشود زیرا بخشی از مایع را از دست میدهد و نیاز به چک مداوم دارد. در خودروهایی مثل پراید از این نوع منبع انبساط استفاده میشود.
نوع دوم منبع انبساط تحتفشار که در خودروهای مدرن بیشتر دیده میشود. در این نوع، درب منبع انبساط خود سوپاپ فشار دارد و کل سیستم (رادیاتور + منبع) تحتفشار یکپارچه کار میکند. مایع اضافی وارد منبع میشود و هنگام خنک شدن، بهطور کامل به سیستم مکیده میشود. این طراحی مدار کاملاً بسته ایجاد میکند، تبخیر مایع را به حداقل میرساند، حبابهای هوا را بهتر خارج میکند و عمر سیستم خنککننده را افزایش میدهد. اکثر خودروهای ایرانی مانند پژو از این نوع منبع استفاده میکنند.
