میزان فرمان خودرو چیست؟ دلایل و علائم به هم خوردن تنظیم فرمان
فرمان، سکان هدایت خودرو است. وقتی پشت فرمان مینشینیم، درواقع با یک سیستم پیچیده مکانیکی هیدرولیکی یا الکترونیکی در ارتباط هستیم که وظیفهٔ انتقال دقیق دستورات ما به چرخهای جلو را بر عهده دارد. سیستم فرمان امروزی از اجزای مختلفی مثل جعبهفرمان، پمپ هیدرولیک یا موتور الکتریکی (در فرمان برقی)، میل فرمان، سیبکها، بازوهای فرمان و طبقها و… تشکیل شده است. اگر حتی یکی از این قطعات کوچکترین انحراف یا لقی پیدا کند، کل رفتار خودرو در جاده تغییر میکند، مصرف لاستیک بالا میرود، ایمنی کاهش مییابد و رانندگی خستهکننده میشود. به همین دلیل تنظیم دقیق زوایای چرخها و قطعات سیستم فرمان که به آن میزان فرمان گفته میشود بسیار اهمیت دارد.
میزان فرمان چیست؟
میزان فرمان یعنی تنظیم سه زاویه اصلی چرخهای جلو به شکلی که دقیقاً مطابق با استاندارد کارخانه سازنده باشد. این سه زاویه عبارتاند از:
- زاویه کمبر: زاویهٔ انحراف چرخ نسبت به محور عمودی. اگر از جلو به چرخ نگاه کنید، چرخ نباید به سمت داخل یا خارج کج باشد.
- زاویه کستر: زاویهٔ محور فرمان نسبت به خط عمود. این زاویه باعث میشود وقتی فرمان را رها میکنید، خودرو مستقیم برود و به چپ یا راست کشیده نشود.
- زاویه Toe in: زاویه همگرا یا واگرا بودن چرخها نسبت به هم وقتی از بالا نگاه میکنید. معمولاً چرخهای جلو کمی به سمت داخل تنظیم میشوند تا در سرعت پایدارتر باشند.
دلایل به هم خوردن تنظیم فرمان
میزان فرمان خودرو بهمرور زمان یا بر اثر ضربه از تنظیم خارج میشود. مهمترین دلایل این مشکل عبارتاند از:
- برخورد با دستانداز، چاله و سرعتگیر: شایعترین دلیل به هم خوردن تنظیم فرمان در ایران همین است. ضربه شدید به چرخ باعث خم شدن میل موجگیر، سیبک یا حتی طبق میشود.
- تصادف: کوچکترین برخورد با جدول یا خودروی دیگر میتواند زوایای طبق یا اکسل را تغییر دهد.
- فرسودگی قطعات سیستم تعلیق و فرمان: بوشهای طبق، سیبکها، میل موجگیر و کمکفنرها پس از ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر لق میشوند و تنظیم فرمان را به هم میزنند.
- تعویض لاستیک یا رینگ غیراستاندارد: استفاده از رینگ پهنتر یا لاستیک با فاق کمتر بدون تنظیم مجدد فرمان باعث به هم خوردن زوایا میشود.
- کاهش ارتفاع بیشتر از حد خودرو: تغییر ارتفاع غیراصولی خودرو زاویهٔ کستر و کمبر را کاملاً به هم میریزد.
علائم به هم خوردن میزان فرمان
اگر یکی از نشانههای زیر را در خودرو دیدید، یعنی وقت تنظیم فرمان رسیده است:
- کشیده شدن فرمان به یک سمت: وقتی در جاده صاف فرمان را رها میکنید، خودرو به چپ یا راست میکشد.
- ساییدگی غیرعادی لاستیک: در صورت به هم خوردن تنظیم فرمان، لبهٔ داخلی یا خارجی لاستیکها زودتر از بقیه قسمتها ساییده میشود.
- لرزش فرمان در سرعتهای خاص: اگر میزان فرمان بههمخورده باشد، فرمان معمولاً بین سرعتهای ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت لرزش خواهد داشت.
- احساس ناپایداری در سرعت بالا: وقتی زوایای فرمان تنظیم نباشد، خودرو در بزرگراه حس ثبات ندارد.
- بازگشت کُند فرمان پس از چرخاندن: اگر پس از خروج از پیچ فرمان بهخوبی به حالت صفر برنمیگردد، میزان فرمان بههمخورده است.
نحوه تنظیم فرمان
امروزه میزان فرمان یک فرآیند کاملاً علمی و دقیق با دستگاههای پیشرفته است. ابتدا مکانیک خودرو را روی جک میبرد، لاستیکها را از نظر ساییدگی و فشار باد بررسی میکند و تمام قطعات جلوبندی را از نظر لقی و خرابی چک میکند؛ اگر قطعهای معیوب باشد، ابتدا آن را تعویض میکند چون روی خودروی خراب نمیتوان تنظیم فرمان دقیق انجام داد. سپس چهار سنسور نوری یا لیزری به هر چرخ وصل میشود و خودرو روی دستگاه میزان فرمان سهبعدی یا چهارستون قرار میگیرد. دستگاههای 3D با دوربینهای مادونقرمز و صفحههای شطرنجی در چند ثانیه تمام زوایا را با دقت صدم درجه میخوانند. بعد از حرکت دادن خودرو به جلو و عقب برای نشستن طبیعی سیستم تعلیق، مکانیک ابتدا زاویهٔ Toe in را تنظیم میکند و سپس کمبر و کستر را با جکهای مخصوص طبق و اکسل در محدودهٔ استاندارد کارخانه درمیآورد.
چرا باید میزان فرمان را جدی بگیریم؟
میزان فرمان چیزی فراتر از یک سرویس دورهای ساده است؛ این کار یک ضرورت حیاتی برای ایمنی، راحتی و صرفهٔ اقتصادی خودرو به شمار میرود. وقتی زوایای چرخها دقیق و مطابق استاندارد باشند، لاستیکها یکنواخت ساییده میشوند و عمرشان بهطور چشمگیری افزایش مییابد، مصرف سوخت کاهش پیدا میکند، خودرو در بزرگراه و جادههای خیس پایدارتر و قابلپیشبینیتر میشود و فشار کمتری به قطعات تعلیق، بلبرینگها و جلوبندی وارد میآید. درنهایت راننده هنگام رانندگی کمتر خسته میشود. به همین دلیل کارشناسان توصیه میکنند سالی یکبار یا بلافاصله پس از تعویض لاستیک، تصادف و یا مشاهدهٔ هر یک از علائم بالا، حتماً به یک مرکز مجهز با دستگاه میزان فرمان سهبعدی مراجعه کنید.
