پمپ هیدرولیک خودرو و علائم خرابی
در گذشته فرمان خودروها کاملاً دستی بود و راننده برای چرخاندن چرخها، بهخصوص در سرعتهای پایین یا هنگام پارک کردن، باید نیروی زیادی اعمال میکرد. این موضوع باعث خستگی سریع راننده میشد. با پیشرفت تکنولوژی خودرو، سیستم فرمان هیدرولیک اختراع شد. این سیستم با استفاده از روغن هیدرولیک و ایجاد فشار، نیروی کمکی تولید میکند تا فرمان بسیار نرمتر و راحتتر بچرخد. امروزه تقریباً تمام خودروهای سواری مدرن از سیستم فرمان هیدرولیک استفاده میکنند و پمپ هیدرولیک قلب تپنده این سیستم محسوب میشود.
پمپ هیدرولیک چیست؟
پمپ هیدرولیک فرمان یکی از اجزای کلیدی سیستم قدرت کمکی فرمان است. وظیفه اصلی این قطعه مکش روغن هیدرولیک از مخزن، فشردهسازی و ارسال روغن تحتفشار به جعبهفرمان و سیلندرهای هیدرولیک است. این پمپ معمولاً در جلوی موتور، کنار دینام یا کمپرسور کولر قرار دارد و با تسمه به میللنگ موتور متصل میشود. بدون عملکرد صحیح پمپ، فرمان قدرت کمکی خود را از دست میدهد و رانندگی بسیار سخت میشود.
پمپ هیدرولیک چطور کار میکند؟
پمپ هیدرولیک فرمان با دریافت نیروی چرخشی از میللنگ موتور از طریق تسمه کار میکند. روغن هیدرولیک از مخزن مکیده میشود و داخل محفظه پمپ قرار میگیرد. با چرخش قطعات داخلی پمپ (پرهها، دندهها یا پیستونها)، حجم روغن کاهش یافته و فشار آن بهشدت افزایش پیدا میکند. روغن تحتفشار بالا به سمت جعبهفرمان و سیلندرهای هیدرولیک ارسال میشود. این فشار باعث حرکت پیستونها شده و نیروی کمکی لازم برای چرخش آسان فرمان را فراهم میکند. هرچه دور موتور بالاتر باشد، پمپ فشار بیشتری تولید میکند تا فرمان در سرعتهای مختلف نرم بماند.
انواع پمپ هیدرولیک
در خودروها سه نوع اصلی پمپ هیدرولیک فرمان استفاده میشود:
پمپ پرهای
رایجترین نوع پمپ در خودروهای سواری ایرانی (پژو ۴۰۵، سمند، دنا، پراید و…) و اکثر خودروهای خارجی است. این پمپ از یک روتور و پرههای متحرک تشکیل شده که داخل یک محفظه بیضیشکل قرار دارند. عملکرد بسیار نرم، کمصدا و راندمان بالایی دارد و برای فشارهای متوسط تا بالا مناسب است.
پمپ دندهای
این نوع که سادهتر، ارزانتر و بادوام است، از دو چرخدنده برای فشرده کردن روغن استفاده میکند. معمولاً در خودروهای سنگین، وانتها و برخی مدلهای قدیمی سواری دیده میشود. این نوع پمپ صدای بیشتری نسبت به پمپ پرهای تولید میکند اما قیمت پایینتری دارد.
پمپ پیستونی
این پمپ پیچیدهتر است و میتواند فشار بسیار بالاتری تولید کند. معمولاً در خودروهای سواری کمتر استفاده میشود و بیشتر در خودروهای سنگین، ماشینآلات صنعتی یا خودروهای خاص کاربرد دارد. هزینه ساخت و تعمیر پمپ پیستونی بالاتر است.
علائم خرابی پمپ هیدرولیک
خرابی پمپ هیدرولیک معمولاً با علائم واضحی همراه است که عبارتاند از:
سفت شدن فرمان خودرو
مهمترین و شایعترین علامت خرابی پمپ هیدرولیک، سفت شدن فرمان است. در این صورت، چرخاندن فرمان بهخصوص در سرعت کم یا پارک کردن نیاز به نیروی زیاد پیدا میکند.
صدای غیرعادی پمپ
شنیدن صدای جیرجیر، زوزه، ویزویز یا غرغر هنگام چرخاندن فرمان (بهویژه در دور موتور بالا) نشاندهنده مشکل در پمپ، بلبرینگ یا کمبود روغن است.
نشتی روغن هیدرولیک
دیدن لکه روغن قرمز یا قهوهایرنگ زیر خودرو یا اطراف موتور، معمولاً به معنی نشتی از کاسهنمد پمپ، شیلنگها یا مخزن است.
لرزش و نوسان فرمان
درصورتیکه فرمان خودرو دچار لرزش شود یا به یک سمت کشیده شود، میتواند نشانه خرابی پمپ هیدرولیک باشد.
دلایل خرابی پمپ هیدرولیک
دلایل اصلی خرابی پمپ هیدرولیک فرمان عبارتاند از:
کمبود یا کثیف بودن روغن هیدرولیک
رایجترین دلیل خرابی پمپ هیدرولیک خودرو این مورد است. استفاده از روغن نامرغوب، قدیمی یا عدم تعویض آن پس از ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر باعث سایش شدید پرهها، بلبرینگ و بدنه پمپ میشود.
شل شدن یا آسیب دیدن تسمه
اگر تسمه شل باشد، پمپ بهدرستی نمیچرخد و فشار کافی تولید نمیکند. پاره شدن تسمه هم باعث توقف کامل کار پمپ میشود.
فشار بیشازحد روی پمپ
چرخاندن فرمان تا آخر در حالت ایستاده برای مدت طولانی، رانندگی خشن یا مشکلات جلوبندی باعث افزایش فشار و آسیب به شفت و یاتاقان پمپ میشود.
فرسودگی بلبرینگ و قطعات داخلی
با افزایش کارکرد خودرو (معمولاً بالای ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار کیلومتر) بلبرینگها و پرهها فرسوده شده و پمپ شروع به صدا دادن و کاهش فشار میکند.
استفاده از رینگ و لاستیک غیراستاندارد
استفاده از رینگ یا لاستیک پهنتر از استاندارد خودرو باعث میشود فشار بیشتری به سیستم هیدرولیک برای چرخاندن فرمان وارد شود.
اگر علائم خرابی پمپ هیدرولیک را مشاهده کردید، هرچه سریعتر به تعمیرگاه مراجعه کنید. ادامه رانندگی با پمپ معیوب میتواند باعث آسیب جدی به جعبهفرمان، تسمه تایم (در برخی خودروها) و حتی خطر از دست دادن کنترل خودرو شود. تعویض بهموقع روغن هیدرولیک و بررسی تسمه بهترین راه پیشگیری از خرابی پمپ هیدرولیک است.
