اگر روغن موتور ماشین بیش از حد باشد چه میشود؟
در میان تمامی سیالاتی که در خودرو به کار میروند، روغن موتور بیتردید حیاتیترین سیال برای حفظ سلامت و ادامه حیات پیشرانه به شمار میرود. موتورهای درونسوز از قطعات فلزی متعددی ساخته شدهاند که با سرعتهای بسیار بالا در مجاورت یکدیگر حرکت میکنند و بدون وجود روانکننده کارآمد، در چند دقیقه دچار اصطکاک شدید، داغی فوقالعاده و درنهایت نابودی کامل میشوند. روغن موتور وظیفه دارد با ایجاد یک لایه محافظ روی تمامی سطوح متحرک مانند پیستونها، میللنگ و اسبکها، تماس مستقیم فلز با فلز را از بین ببرد؛ اما وظایف این سیال حیاتی تنها به روانکاری محدود نمیشود و روغن موتور بهعنوان یک عامل خنککننده کلیدی، حرارت شدید حاصل از احتراق در تاج پیستونها را هم جذب کرده و به کارتر منتقل میکند. علاوه بر این، پاکسازی رسوبات کربنی و برادههای فلزی از مجاری داخلی و محافظت از قطعات در برابر خوردگی شیمیایی، از دیگر مسئولیتهای سنگین روغن موتور است. بااینحال، همانطور که کمبود این سیال میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به بار آورد، اضافه ریختن آن نیز عواقب بسیار سنگین و مخربی به همراه دارد.
چرا باید روغن موتور به اندازه ریخته شود؟
طراحان و مهندسان خودروسازی، محفظه کارتر و تمامی مجاری روانکاری پیشرانه را بر اساس حجم و ظرفیت کاملاً مشخصی محاسبه و قالبگیری میکنند. گیج روغن دارای دو شاخص علامتگذاریشده حداقل (L یا Min) و حداکثر (F یا Max) است که بازه ایمن و استاندارد حجم روغن را نشان میدهد. نگهداشتن سطح روغن در این محدوده مشخص، تضمینکننده عملکرد صحیح تمام سیستم روانکاری است. اگر میزان روغن کمتر از حد مجاز باشد، پمپ روغن بهجای سیال، حبابهای هوا را مکش میکند. این اتفاق باعث افت شدید فشار روغن شده و لایه محافظ روانکاری روی قطعات حساس از بین میرود که نتیجه مستقیم آن، سایش شدید یاتاقانها، کچل شدن انگشتیهای سوپاپ و درنهایت قفل شدن یا به جام کردن موتور خواهد بود. از سوی دیگر، اگر روغن بیشازحد مجاز و فراتر از خط حداکثر ریخته شود، فضای تنفسی و خالی لازم درون کارتر از بین میرود. در این شرایط، سطح روغن بهقدری بالا میآید که وزنه تعادلهای میللنگ در حال چرخش مستقیماً وارد استخر روغن شده و با سرعت هزاران دور در دقیقه به آن ضربه میزنند. این برخورد شدید باعث کف کردن روغن، ایجاد حبابهای هوا و بالا رفتن غیرطبیعی فشار داخل کارتر میشود؛ بنابراین، میزان روغن باید کاملاً دقیق و بر اساس دفترچه راهنمای خودرو تنظیم شود زیرا هم کمبود و هم مازاد آن، زنجیرهای از خسارات فنی را به همراه خواهد داشت.
اگر بیشازحد داخل موتور روغن بریزیم چه میشود؟
هنگامیکه حجم روغن ورودی به موتور از ظرفیت استاندارد کارتر فراتر میرود، تعادل فیزیکی و هیدرولیکی داخل پیشرانه بهطور کامل برهم میخورد. نخستین اتفاقی که رخ میدهد، برخورد فیزیکی لنگهای میللنگ با سطح روغن اضافی است. میللنگ در دورهای بالا با سرعت خیرهکنندهای میچرخد؛ برخورد وزنه تعادلها با روغن، درست مانند یک همزن برقی عمل کرده و هوا را وارد ساختار روغن میکند. این فرآیند باعث میشود روغن صاف و یکدست، به یک مایع کفآلود، اسفنجی و پر از حباب تبدیل شود. روغن کفآلود تراکمپذیری پیدا میکند و اویلپمپ دیگر قادر نیست مایه حبابدار را با فشار کافی به مجاری باریک سرسیلندر و یاتاقانها بفرستد. درنتیجه، برخلاف تصور، قطعات بالایی موتور دچار کمبود روغن شده و اصطکاک شدید خشک را تجربه میکنند. همزمان با این پدیده، حجم اضافی مایع، فشار داخلی بلوک موتور را بهشدت افزایش میدهد. این فشار هیدرولیکی ناچار است از ضعیفترین نقاط خارج شود و بنابراین به کاسهنمدهای جلو و عقب میللنگ و واشرهای فشار آورده و آنها را متلاشی میکند. علاوه بر این، روغن اضافی از طریق سیستم تهویه کارتر به مجاری هوای ورودی، منیفولد هوای ورودی و محفظه احتراق نفوذ کرده و سبب روغنی شدن شمعها و تولید دود بسیار غلیظ آبیرنگ از اگزوز میشود.
آسیبهای ریختن روغن بیشازحد در موتور
سرریز کردن روغن موتور نهتنها یک اشتباه ساده نیست، بلکه میتواند باعث آسیبهای زنجیرهای به قطعات مکانیکی، برقی و سیستمهای کنترل آلایندگی خودرو شود.
کف کردن روغن و افت شدید روانکاری
اصلیترین اثر سرریز روغن، هم زده شدن آن توسط میللنگ و تبدیل شدن به فوم یا کف است. حبابهای هوای محبوس در روغن مانع از تشکیل لایه محافظ پایداری میشوند که باید بین قطعات متحرک قرار گیرد. با از بین رفتن این لایه، اصطکاک فلز با فلز در بخشهایی مانند یاتاقانها و بادامکها شتاب گرفته و موتور دچار فرسایش شدید زودرس میشود.
نشت شدید از کاسهنمدها و واشرها
افزایش بیشازحد حجم روغن، فضای آزاد داخل کارتر را از بین میبرد و فشار داخلی بلوک موتور را به میزان چشمگیری بالا میبرد. این فشار انبساطی به کاسهنمدهای پلاستیکی و لاستیکی میللنگ در ابتدا و انتهای موتور فشار آورده و باعث بیرون زدن، دفرمه شدن یا پاره شدن آنها میشود. درنتیجه، خودرو دچار روغنریزی شدید از ناحیه تسمه تایم خواهد شد.
آسیب به شمعها و خامسوزی موتور
وقتی سطح روغن بیشازحد بالا باشد، رینگهای روغن پیستون توانایی پاکسازی کامل روغن از روی دیواره سیلندر را از دست میدهند. روغن اضافی وارد محفظه احتراق شده و روی چینی و الکترود شمعها رسوب میکند. این روغنزدگی شمعها مانع از جرقهزنی درست شده و موتور دچار خامسوزی، ریپ زدن شدید و افت توان محسوس میشود.
خرابی کاتالیزور و سنسور اکسیژن
روغنی که وارد محفظه احتراق شده بهطور کامل نمیسوزد و بهصورت دوده و ذرات معلق همراه با گازهای خروجی وارد اگزوز میشود. این ذرات داغ روی سنسور اکسیژن نشسته و عملکرد آن را مختل میکنند. سپس وارد کاتالیزور شده و منافذ ظریف سرامیکی آن را کاملاً مسدود میکنند. گرفتگی کاتالیزور باعث حبس حرارت، افت شتاب خودرو و درنهایت سوختن این قطعه بسیار گرانقیمت میشود.
روغن اضافه را چطور از موتور خارج کنیم؟
اگر پس از تعویض یا سرریز روغن متوجه شدید که سطح آن روی گیج بالاتر از علامت حداکثر قرار گرفته است، بههیچعنوان نباید خودرو را روشن کرده یا مسافتهای طولانی با آن رانندگی کنید. فرآیند خارج کردن روغن اضافه بسته به ابزار در دسترس به دو روش انجام میشود. روش اول و اصولیتر، استفاده از پمپ مکش دستی یا ساکشن روغن است. برای این کار، یک شیلنگ باریک و بلند شفاف از طریق لوله گیج روغن به سمت پایین کارتر فرستاده میشود و با متصل کردن آن به پمپ دستی یا سرنگهای بزرگ مخصوص، روغن اضافی تا رسیدن سطح آن به میان دو علامت گیج مکیده میشود. این روش نیازی به باز کردن پیچ تخلیه زیر خودرو ندارد و بسیار تمیز و سریع انجام میگیرد. روش دوم، استفاده از پیچ تخلیه زیر کارتر است. برای این کار باید خودرو در سطح کاملاً صاف قرار گیرد و پس از سرد شدن موتور، ظرف تمیزی زیر کارتر گذاشته شود. پیچ تخلیه را کمی شل کرده و بهآرامی باز کنید تا روغن بهصورت باریک خارج شود. پس از خروج حجم تخمینی اضافه، پیچ را محکم بسته و سطح روغن را مجدداً با گیج چک کنید. درصورتیکه بیشازحد روغن خارج شد، میتوانید از روغن تمیز جمعآوریشده مجدداً به مقدار نیاز درون موتور بریزید تا سطح آن دقیقاً روی علامت استاندارد تنظیم شود.
