6 عادت رانندگی که بیشترین آسیب را به موتور وارد میکند
موتور پیچیدهترین، گرانترین و حیاتیترین بخش خودرو است؛ مجموعهای شگفتانگیز از صدها قطعه متحرک فلزی که با فواصل میکرومتری در کنار یکدیگر با سرعت و حرارت بالا کار میکنند. بسیاری از رانندگان بر این باورند که همینکه سرویسهای دورهای مانند تعویض روغن و فیلترها را بهموقع انجام دهند، طول عمر و سلامت پیشرانه تضمین خواهد شد اما سبک و رفتارهای روزمره ما پشت فرمان هم نقشی بسیار مهم در حفظ سلامت موتور دارد. برخی از عادتهای غلط رانندگی آنقدر ناخودآگاه و روزمره تکرار میشوند که راننده هرگز متوجه پیامدهای ناگوار آنها نمیشود. این رفتارهای اشتباه ذرهذره افت راندمان را رقم زده، استهلاک قطعات را چند برابر میکنند و درنهایت بدون هیچ هشدار قبلی، هزینههای سنگین تعمیرات اساسی و باز کردن کامل پیشرانه را روی دست مالک میگذارند. در ادامه به بررسی مهمترین و مخربترین عادتهای رانندگی میپردازیم که مستقیماً قلب تپنده خودرو را هدف قرار میدهند.
فشار آوردن به موتور سرد و گاز دادن بلافاصله پس از استارت
یکی از رایجترین و درعینحال مخربترین رفتارهای رانندگان، حرکت سریع و فشردن پدال گاز بلافاصله پس از استارت زدن موتور، بهویژه در صبحهای سرد سال است. وقتی خودرو برای چند ساعت خاموش باقی میماند، روغن موتور به سمت سینی کارتر در پایینترین نقطه موتور جاری میشود. در این وضعیت، جداره سیلندرها، میللنگ، بوشها، رینگها و میلسوپاپها عاری از لایه محافظ روغن هستند. هنگام استارت اولیه، اویل پمپ چند ثانیه زمان نیاز دارد تا فشار روغن را به بالاترین مجاری پیشرانه برساند. اگر در این لحظات اولیه که قطعات فلزی هنوز به دمای کاری نرسیده و روغنکاری آنها کامل نشده است، راننده با گاز دادن شدید یا دور موتور بالا شروع به حرکت کند، اصطکاک فلز با فلز شدیداً افزایش مییابد. این کار باعث سائیدگی شدید رینگها و جداره سیلندر، آسیب به یاتاقانها و بهمرور زمان بروز پدیده روغنسوزی میشود. روش صحیح این است که پس از استارت، حدود ۳۰ ثانیه تا یک دقیقه به موتور مهلت دهید تا روغن در تمام مدار جریان یابد و سپس با دور موتور پایین حرکت کنید تا موتور به دمای معمول برسد.
رانندگی در دندههای نامناسب
رانندگی در دندهای که با سرعت و شیب مسیر هماهنگی ندارد، یکی از عواملی است که تنشهای مکانیکی بسیار سنگینی به اجزای داخلی موتور وارد میکند. این اشتباه به دو صورت رخ میدهد که شامل رانندگی با دنده مرده یعنی دنده سبکتر از سرعت حرکت خودرو و رانندگی مداوم با دور موتور بالا یعنی دنده سنگینتر از سرعت حرکت خودرو میشود. وقتی راننده در سرعتهای پایین یا در سربالاییها از دندههای سبک استفاده میکند و برای شتابگیری پدال گاز را تا انتها فشار میدهد، اصطلاحاً پدید دنده مرده رخ میدهد. در این حالت، شاتونها، میللنگ و یاتاقانها تحت ضربههای ناگهانی شدیدی قرار میگیرند. این فشار باعث ضربه زدن پیستونها به جداره سیلندر و پدیده ناک زدن میشود که آسیب شدیدی به واشر سرسیلندر و یاتاقانها وارد خواهد کرد. از سوی دیگر، رانندگی مداوم با دور موتورهای بسیار بالا و نزدیک به خط قرمز نیز حرارت پیشرانه را بهشدت افزایش داده، خاصیت روغن را از بین میبرد و استهلاک قطعات متحرک را به اوج میرساند. حفظ دور موتور در محدوده مناسب دور موتور که معمولاً بین ۲,۰۰۰ تا ۳۵۰۰ rpm است، بهترین رفتار برای حفظ سلامت موتور است.
مقاله مرتبط: نحوه صحیح تعویض دنده ماشین
خودروهای مجهز به سیستم توربوشارژر امروزه بسیار فراگیر شدهاند اما عدم آگاهی از شیوه نگهداری آنها میتواند هزینههای کمرشکنی به دنبال داشته باشد. یکی از بدترین عادتها در خودروهای توربو، خاموش کردن بلافاصله موتور پس از رانندگیهای طولانی، شتابگیریهای سنگین یا رانندگی در اتوبان است. توربوشارژر با گازهای داغ اگزوز کار میکند و دور محور آن میتواند به بیش از ۱۰۰ هزار rpm برسد که این امر دمای توربین را به صدها درجه سانتیگراد میرساند. محور این توربین توسط روغن موتور خنک و روانکاری میشود. وقتی پس از یک رانندگی پرفشار ناگهان موتور را خاموش میکنید، اویل پمپ از کار میافتد و جریان روغن متوقف میشود. در این حالت، روغن باقیمانده در اطراف محور داغ توربو به دلیل حرارت فوقالعاده بالا میسوزد. این سوختههای روغن، مجاری باریک روغنرسانی توربو را مسدود کرده و در استارتهای بعدی باعث قفل شدن محور توربو، شکستن پرهها و درنهایت ورود برادههای فلزی به داخل موتور میشوند. برای جلوگیری از این آسیب، باید پس از رانندگی سنگین، خودرو را حدود یک تا دو دقیقه بهصورت درجا روشن بگذارید تا سیستم خنککننده دمای توربو را کاهش دهد.
نگهداشتن مداوم پا روی پدال کلاچ و خلاص نکردن پشت چراغقرمز
هرچند کلاچ بخشی از سیستم انتقال قدرت به شمار میرود اما رفتارهای اشتباه با این پدال مستقیماً سلامت موتور را تهدید میکند. عادت غلط بسیاری از رانندگان در خودروهای دستی، قرار دادن مداوم پا روی پدال کلاچ در حین حرکت یا نگهداشتن طولانیمدت پدال کلاچ پشت چراغقرمز است. وقتی پدال کلاچ را فشار میدهید، قطعهای به نام بلبرینگ کلاچ به نیروهای محوری میللنگ فشار میآورد. در انتهای میللنگ، قطعات کوچکی به نام بغل یاتاقانی تعبیه شدهاند که وظیفه دارند لقی طولی میللنگ را تنظیم کرده و مانع از حرکت طولی آن شوند. نگهداشتن مداوم پا روی کلاچ، فشار طولی مداومی به بغل یاتاقانیها وارد میکند. با سایش این قطعات، میللنگ دچار لقی طولی شده، آببندی کاسهنمدهای ته میللنگ از بین میرود و درنهایت باعث آسیب شدید به بلوک سیلندر میشود.
رانندگی مداوم با باک خالی و چراغ روشن بنزین
بسیاری از رانندگان عادت دارند بنزین زدن را تا آخرین لحظات و تا زمانی که چراغ بنزین در صفحه آمپر روشن شود به تأخیر بیندازند اما این یکی از عادتهایی است که استهلاک شدید سیستم سوخترسانی موتور را به همراه دارد. پمپ بنزین خودرو که درون باک قرار گرفته، در حین کار داغ میشود و برای خنک شدن باید داخل بنزین غوطهور باشد. زمانی که باک کاملاً خالی میشود، دیگر بنزینی وجود ندارد که پمپ را خنک کند و درنتیجه پمپ بنزین بشدت داغ میشود که این امر طول عمر آن را به نصف کاهش میدهد. از سوی دیگر، بهمرور زمان رسوبات، جرمها و ذرات معلق موجود در سوخت در کف باک خودرو تهنشین میشود و وقتی تا انتهای بنزین داخل باک را مصرف کنید، پمپ بنزین این لجن و رسوبات کف باک را مکش میکند که نهتنها باعث گرفتگی سریع صافی بنزین میشود بلکه بخشی این رسوبات به انژکتورها میرسد. سوزنهای انژکتور قطعات بسیار دقیقی هستند که سوخت را بهصورت پودر به داخل محفظه احتراق اسپری میکنند. مسدود شدن یا گرفتگی انژکتورها باعث ناهمگون شدن پاشش سوخت، احتراق ناقص و بد کار کردن موتور خواهد شد.
درجا کار کردن طولانیمدت موتور برای گرم شدن در زمستان
بسیاری از رانندگان بر اساس یک باور قدیمی، عادت دارند در فصل سرما موتور خودرو را روشن کرده و تا 10 دقیقه بهصورت درجا رها کنند تا موتور کاملاً گرم شود. این رفتار نهتنها کمکی به طول عمر موتور نمیکند، بلکه استهلاک آن را افزایش میدهد. در حالت درجا، اویل پمپ و واترپمپ با حداقل سرعت و فشار کار میکنند و سوخترسانی در غنیترین حالت خود انجام میشود. درجا کار کردن طولانی باعث میشود بنزین خام بهطور کامل نسوزد و روی جداره سرد سیلندر بنشیند. این بنزین ناشی از احتراق ناقص، لایه نازک روغن روی رینگها و سیلندر را میشوید و وارد کارتر میشود که کیفیت روغن موتور را کاهش میدهد. علاوه بر این، در کارکرد درجا، قطعات سیستم تعلیق و گیربکس گرم نمیشوند. بهترین روش این است که پس از حدود ۳۰ تا ۶۰ ثانیه درجا کار کردن برای به جریان افتادن روغن، حرکت را با سرعت پایین و دور موتور زیر 2 هزار rpm شروع کنید تا تمام مجموعه خودرو بهآرامی و هماهنگ گرم شوند.
