اگر موتور جوش بیاورد ولی توقف نکنیم چه میشود؟
پیشرانههای درونسوز هنگام کار حرارت فوقالعاده زیادی تولید میکنند که اگر این گرمای مخرب به شکل مداوم مهار نشود، قطعات فلزی موتور در چند دقیقه تغییر شکل داده یا به طور کامل ذوب میشوند. سیستم خنککننده موتور که شامل اجزایی نظیر رادیاتور، واترپمپ، ترموستات، فن خنککننده و مجاری آب است، وظیفه دارد دمای کاری موتور را همواره در یک بازه مشخص و استاندارد نگه دارد. با این حال، اگر خللی در عملکرد هر یک از این اجزا ایجاد شود، سیال خنککننده توانایی جذب و دفع حرارت را از دست میدهد؛ در نتیجه، مایع داخل سیستم به نقطه جوش رسیده و خودرو اصطلاحاً جوش میآورد. نادیده گرفتن این هشدار حیاتی و ادامه مسیر، یکی از مخربترین رفتارهایی است که یک راننده میتواند در قبال خودروی خود انجام دهد.
چرا موتور جوش میآورد؟
جوش آوردن پیشرانه بدون دلیل اتفاق نمیافتد و معمولاً حاصل نقص فنی در یکی از بخشهای مدار خنککاری یا شرایط سخت محیطی است.
بسته ماندن ترموستات
ترموستات قطعهای است که مسیر جریان آب به سمت رادیاتور را کنترل میکند. اگر این قطعه خراب شود و در حالت بسته قفل کند، مانع از خروج آب داغ از اطراف سیلندرها به سمت رادیاتور میشود. در نتیجه آب داغ درون موتور حبس شده و دمای آن به سرعت به جوش میرسد.
کمبود مایع خنککننده
وجود هرگونه نشتی در شیلنگها، رادیاتور، رادیاتور بخاری یا درب رادیاتور باعث کاهش حجم مایع خنککننده میشود. وقتی حجم آب در گردش کافی نباشد، هوا جایگزین آن شده و توانایی سیستم برای جذب حرارت به شدت افت میکند که پیامد آن جوش آوردن سریع موتور است.
عمل نکردن فن خنککننده
فن رادیاتور وظیفه دارد با ایجاد جریان هوا، دمای آب داخل رادیاتور را کاهش دهد. سوختن فیوز فن، خرابی فشنگی آب (سنسور دما) یا ضعیف شدن موتور فن باعث میشود هنگام توقف در ترافیک یا حرکت در هوای گرم، جریان هوا ایجاد نشده و آب رادیاتور به جوش آید.
خرابی واترپمپ
واترپمپ قلب تپنده سیستم خنککاری است و وظیفه به گردش درآوردن سیال خنککننده را بر عهده دارد. خورده شدن پرههای واترپمپ یا شل شدن تسمه آن باعث میشود آب درون موتور درست به چرخش درنیاید و یا حتی ساکن بماند. در این صورت، آب امکان خنک شدن در رادیاتور را نخواهد داشت و ماشین جوش میآورد.
کثیفی یا گرفتگی مجاری رادیاتور
رسوبگرفتگی مجاری داخلی رادیاتور به دلیل استفاده از آب معمولی یا گرد و خاک گرفتن شبکههای بیرونی آن، تبادل حرارتی با هوای آزاد را مختل میسازد. این مسدودی اجازه نمیدهد گرمای آب داغ داخل موتور به خوبی به محیط منتقل شود و دمای آب بالا میرود.
اگر هنگام جوش آوردن خودرو به حرکت ادامه دهیم چه میشود؟
ادامه دادن به رانندگی با خودرویی که آمپر آب آن به نقطۀ قرمز رسیده و موتور آن جوش آورده، به منزله تیر خلاص زدن به پیشرانه است. اولین و سریعترین آسیب در اثر حرارت افسارگسیخته، سوختن و تاب برداشتن واشر سرسیلندر است. واشر سرسیلندر که وظیفه آببندی بین بلوک موتور و سرسیلندر را دارد، در برابر دما مقاومت محدودی دارد. با نابودی این قطعه، آب و روغن به درون یکدیگر نفوذ کرده و مخلوطی شیریرنگ ایجاد میکنند که خاصیت روانکاری روغن را کاملاً از بین میبرد. اگر با وجود سوختن واشر سرسیلندر همچنان پدال گاز را فشار دهید، فلز سرسیلندر و بلوک موتور که از آلومینیوم یا چدن است تغییر شکل داده و اصطلاحاً تاب برمیدارند. در این مرحله، داغ شدن شدید پیستونها باعث انبساط غیرعادی آنها در داخل سیلندر میشود. با از بین رفتن لایه روانکار روغن، اصطکاک فلز با فلز به اوج رسیده و پیستونها درون دیواره سیلندر قفل میشوند؛ اتفاقی هولناک که به آن جام کردن موتور میگویند. در ادامه این سناریو، فشار حرارتی میتواند باعث کج شدن شاتونها، شکستن میللنگ و حتی سوراخ شدن بلوک موتور در اثر خروج شاتون گردد که در این حالت، پیشرانه کاملاً نابود شده و قابل تعمیر نخواهد بود.
هنگام جوش آوردن خودرو چه کنیم؟
کنترل خونسردی و انجام سریع چند اقدام پیشگیرانه هنگام مشاهده بالا رفتن ناگهانی آمپر آب یا خروج بخار از زیر کاپوت، میتواند موتور خودرو را از نابودی کامل نجات دهد.
توقف فوری در مکان امن و خاموش نکردن ناگهانی
در اولین فرصت خودرو را به شانه راست جاده منتقل کنید. اگر از زیر کاپوت بخار شدید یا آب خارج نمیشود، موتور را بلافاصله خاموش نکنید زیرا خاموش کردن موتور باعث توقف چرخش واترپمپ و حبس حرارت شدید در سرسیلندر میشود. اجازه دهید موتور در حالت درجا کار کند.
روشن کردن بخاری با حداکثر توان
بخاری خودرو حرارت خود را مستقیماً از آب گرم موتور تأمین میکند. روشن کردن بخاری با دور فن بالا، مانند یک رادیاتور کمکی عمل کرده و بخش زیادی از گرمای اضافی موتور را به داخل کابین هدایت و تخلیه میکند که به کاهش سریع آمپر آب کمک شایانی میسازد.
ریختن آب روی شبکه خارجی رادیاتور
برای کمک به خنک شدن سریعتر، روی شبکه آلومینیومی بیرونی رادیاتور آب بریزید. دقت کنید که آب فقط باید روی شبکه رادیاتور ریخته شود و به هیچ عنوان نباید آب سرد را مستقیماً روی بدنه داغ موتور یا سرسیلندر بریزید؛ زیرا شوک حرارتی باعث ترک خوردن بلوک فلزی میشود.
عدم باز کردن درب رادیاتور یا منبع انبساط
تحت هیچ شرایطی هنگامی که موتور جوش آورده، درب رادیاتور یا منبع انبساط را باز نکنید. سیستم خنککاری زیر فشار شدید بخار داغ قرار دارد و باز کردن درب آن باعث پاشش ناگهانی آب جوش به اطراف و بروز سوختگیهای شدید میشود.
اقدامات نهایی
پس از اینکه آمپر آب به محدوده نرمال بازگشت و موتور کاملاً خنک شد، میتوانید با استفاده از یک دستمال ضخیم و با احتیاط فراوان، درب منبع انبساط یا رادیاتور را کمی بچرخانید تا فشار باقیمانده بخار تخلیه شود و سپس آن را کاملاً باز کنید. در حالی که موتور خودرو روشن و در حالت درجا کار میکند، مقداری آب یا در صورت امکان ترکیب آب رادیات و ضدیخ را به آرامی به منبع اضافه کنید؛ روشن بودن موتور هنگام اضافه کردن آب بسیار مهم است تا سیال ورودی با آب داغ درون سیستم مخلوط شده و شوک حرارتی به سرسیلندر وارد نشود. پس از پر شدن منبع، سیستم را از نظر عدم وجود نشتی شدید در شیلنگها بررسی کنید و از صحت عملکرد فن هم مطمئن شوید. اگر مشکل قابل مشاهدهای دیده نشد، خودرو را فوراً به تعمیرگاه برسانید تا دلیل جوش آوردن را پیدا کند.
