عدد اکتان MON چیست؟
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفی در سوخت بنزین، عدد اکتان است. برخلاف یک باور نادرست اما رایج در میان عموم، عدد اکتان بالاتر به معنای انرژی بیشتر، قدرت بالاتر یا کیفیت احتراق قوی‌تر سوخت نیست بلکه نشان‌دهنده مقاومت بنزین در برابر اشتعال خودبه‌خودی تحت‌فشار و دمای بالای محفظه احتراق است که منجر به پدید ناک زدن می‌شود. برای اندازه‌گیری این مقاومت، مهندسان خودروسازی و شیمی دو تست آزمایشگاهی مختلف استانداردسازی کرده‌اند که خروجی آن‌ها به‌صورت RON و MON بیان می‌شود.
عدد اکتان MON چیست؟
عبارت MON مخفف Motor Octane Number به معنای «عدد اکتان موتور» است. این شاخص میزان مقاومت بنزین در برابر ناک زدن را در شرایط کاری بسیار سخت، دمای بالا و دورهای بالای پیشرانه اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش تعیین MON درون یک پیشرانه آزمایشگاهی استاندارد تک سیلندر تحت آزمون متغیر انجام می‌شود. در این تست، موتور آزمایشی با سرعت ۹۰۰ دور در دقیقه (در مقایسه با ۶۰۰ دور در RON) کار می‌کند، دمای مخلوط سوخت و هوای ورودی تا حدود ۱۴۹ درجه سانتی‌گراد گرم می‌شود و زمان‌بندی جرقه نیز زودتر تنظیم می‌شود. شرایط آزمایش MON به‌گونه‌ای طراحی شده است که رفتار سوخت را هنگام فشار سنگین به خودرو، مانند رانندگی با سرعت بالا در بزرگراه‌ها، شتاب‌گیری‌های سنگین، سبقت‌گیری یا حرکت در سربالایی‌ها زیر بار کامل شبیه‌سازی کند. هرچه عدد MON بالاتر باشد، بنزین در شرایط کاری داغ و پرفشار مقاومت بیشتری در برابر پدیده ناخواسته احتراق خودبه‌خودی نشان می‌دهد.
عدد اکتان MON چه فرقی با عدد اکتان RON دارد؟
اگرچه هر دو شاخص RON و MON برای ارزیابی کیفیت و مقاومت بنزین در برابر خودسوزی استفاده می‌شوند اما تفاوت اصلی آن‌ها در شرایط آزمون و نحوه شبیه‌سازی رفتار سوخت نهفته است به‌طوری‌که RON سوخت را در دور پایین (۶۰۰ دور در دقیقه) و دمای هوای ورودی کمتری می‌سنجد تا رانندگی شهری و شرایط ملایم را بازسازی کند اما MON سوخت را در دور بالاتر (۹۰۰ دور در دقیقه)، دمای بسیار بالاتر و تحت بار سنگین پیشرانه ارزیابی می‌کند. به دلیل همین شرایط سخت‌گیرانه‌تر در آزمایش MON، عدد حاصل برای یک بنزین مشخص همواره بین ۸ تا ۱۲ واحد کمتر از عدد RON همان سوخت به دست می‌آید؛ به‌عنوان‌مثال، بنزینی با اکتان ۹۵ طبق معیار RON، معمولاً اکتانی در حدود ۸۵ با معیار MON خواهد داشت.
عدد اکتان AKI چیست؟
در جایگاه‌های سوخت کشورهایی مانند ایران و کشورهای اروپایی، عددی که روی نازل‌ها درج می‌شود همان شاخص RON است اما در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و برزیل، به‌جای نمایش مستقیم MON، از شاخص دیگری به نام AKI استفاده می‌شود که مخفف Anti-Knock Index یا «شاخص ضد ناک» است. این عدد حاصل میانگین MON و MON است. به همین دلیل، بنزینی که در آمریکا با عدد اکتان ۸۷ عرضه می‌شود، از نظر کیفیت و مقاومت در برابر ناک تقریباً معادل همان بنزین با عدد اکتان MON حدود 92 یا ۹۳ در اروپا و ایران است.
