عدد اکتان AKI چیست؟
کیفیت بنزین و توانایی آن در برابر پدیده مخرب خودسوزی ه منجر به ناک زدن موتور می‌شود، با معیاری به نام عدد اکتان سنجیده می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد که مخلوط سوخت و هوا تا چه اندازه می‌تواند تحت فشار و دمای بالای داخل سیلندر مقاومت کند و پیش از متراکم شدن کامل و جرقه زدن شمع، دچار انفجار زودهنگام نشود. در صنعت خودرو و پالایشگاهی برای ارزیابی این مقاومت، سنجش سوخت طبق سه شاخص مختلف RON، MON و AKI انجام می‌شود که هرکدام زوایای متفاوتی از عملکرد سوخت را مورد ارزیابی قرار می‌دهند.
عدد اکتان RON و MON چیست؟
برای درک صحیح عدد AKI، ابتدا باید با دو شاخص پایه یعنی RON و MON آشنا شویم. شاخص RON یا عدد اکتان تحقیقاتی (Research Octane Number)، مقاومت بنزین را در شرایط رانندگی شهری، دورهای پایین پیشرانه (حدود ۶۰۰ دور در دقیقه) و دمای هوای ورودی ملایم می‌سنجد و عددی است که معمولاً در جایگاه‌های سوخت ایران و اروپا روی نازل‌ها درج می‌شود. در طرف مقابل، شاخص MON یا عدد اکتان موتور (Motor Octane Number)، رفتار سوخت را در شرایط کاری بسیار سخت‌تر، دورهای بالاتر پیشرانه (حدود ۹۰۰ دور در دقیقه)، دمای بالای هوای ورودی و زیر بار سنگین موتور آزمایش می‌کند. به دلیل سخت‌گیرانه‌تر بودن آزمون MON، عدد حاصل برای یک سوخت مشخص همواره حدود ۸ تا ۱۲ واحد کمتر از عدد RON همان بنزین به دست می‌آید.
عدد اکتان AKI چیست؟
عبارت AKI مخفف Anti-Knock Index به معنای «شاخص ضد ناک» است که در برخی کشورها با نام PON (میانگین عدد اکتان) نیز شناخته می‌شود. برای به دست آوردن تصویری دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تر از کیفیت سوخت که هم شرایط رانندگی عادی شهری و هم شرایط رانندگی پرفشار و سخت را پوشش دهد، شاخص AKI به‌عنوان میانگین ریاضی دو عدد RON و MON تعریف شده است که فرمول آن به‌صورت عدد RON بعلاوه عدد MON تقسیم‌بر دو محاسبه می‌شود. این معیار عمدتاً در کشورهای آمریکای شمالی مانند ایالات‌متحده و کانادا و همچنین برخی کشورهای آمریکای جنوبی روی نازل‌های پمپ بنزین استفاده می‌شود. به‌عنوان‌مثال، بنزینی که در اروپا یا ایران با عدد 95 طبق معیار RON شناخته می‌شود، با معیار MON معمولاً اکتانی در حدود ۸۵ دارد. با محاسبه میانگین این دو عدد، به عدد اکتان 90 طبق معیار AKI می‌رسیم. به همین دلیل عدد اکتان درج‌شده روی نازل‌های جایگاه‌های سوخت آمریکا همواره بین ۴ تا ۶ واحد کمتر از اعداد درج‌شده در اروپا یا ایران برای یک سوخت با کیفیت یکسان است. استفاده از شاخص AKI به خریداران و سازندگان خودرو کمک می‌کند تا ارزیابی متعادل‌تری از عملکرد واقعی بنزین در تمامی شرایط رانندگی روزمره و پرفشار داشته باشند.
