عدد اکتان RON چیست؟
یکی از مهمترین شاخصهای کیفی در سوخت بنزین، عدد اکتان است. برخلاف یک باور نادرست اما رایج در میان عموم، عدد اکتان بالاتر به معنای انرژی بیشتر، قدرت بالاتر یا کیفیت احتراق قویتر سوخت نیست بلکه نشاندهنده مقاومت بنزین در برابر اشتعال خودبهخودی تحتفشار و دمای بالای محفظه احتراق است که منجر به پدید ناک زدن میشود. برای اندازهگیری این مقاومت، مهندسان خودروسازی و شیمی دو تست آزمایشگاهی مختلف استانداردسازی کردهاند که خروجی آنها بهصورت RON و MON بیان میشود.
عدد اکتان RON چیست؟
واژه RON مخفف عبارت Research Octane Number یا «عدد اکتان پژوهشی» است. این شاخص، میزان مقاومت سوخت در برابر خودسوزی و پدیده ناک زدن را در شرایط کاری سبک، بار کم و دمای پایین موتور اندازهگیری میکند. برای تعیین عدد RON، بنزین در یک موتور آزمایشگاهی تک سیلندر استاندارد به نام CFR تحت شرایط کنترلشده تست میشود. در این آزمایش، دور موتور روی ۶۰۰ دور در دقیقه تنظیم شده، دمای هوای ورودی در حد دمای معمولی محیط نگاه داشته میشود و زمانبندی جرقه نیز ثابت است. با تغییر نسبت تراکم این موتور تک سیلندر آزمایشگاهی و مقایسه عملکرد بنزین مورد آزمایش، عدد RON به دست میآید. عدد RON همان عددی است که بهصورت استاندارد در جایگاههای سوخت ایران، اروپا و اکثر کشورهای جهان روی نازلها و پمپ بنزینها درج میشود و برای مثال بنزین معمولی در ایران حدود 87 و برای بنزین سوپر بین 93 تا ۹۵ است. این عدد معیار بسیار خوبی برای ارزیابی رفتار بنزین در شرایط رانندگی روزمره شهری، سرعتهای پایین و شتابگیریهای نرم است.
عدد اکتان RON چه فرقی با عدد اکتان MON دارد؟
اگرچه هر دو شاخص مقاومت سوخت در برابر ناک را میسنجند، اما تفاوت اصلی آنها در شرایط تست و میزان فشاری است که به سوخت وارد میشود. عدد RON رفتار سوخت را در شرایط کمفشار شهری توصیف میکند اما عدد MON که مخفف Motor Octane Number یا عدد اکتان موتوری است، مقاومت سوخت را در شرایط بسیار سخت، پرفشار و دمای بالا میسنجد؛ یعنی در دور موتور بالاتر و با هوای ورودی پیشگرمشده تا حدود ۱50 درجه سانتیگراد. به دلیل سختگیرانهتر بودن تست MON، عدد حاصل از آن برای یک بنزین مشخص همیشه بین ۸ تا ۱۲ واحد کمتر از عدد RON همان بنزین است. برای مثال، بنزینی با عدد اکتان 95 طبق معیار RON، ممکن است عدد اکتان MON حدود ۸۵ داشته باشد. عدد RON نشاندهنده عملکرد بنزین در رانندگی معمولی است اما MON مشخص میکند که بنزین در شرایط سنگین مانند رانندگی با سرعت بالا در بزرگراهها، حرکت در سربالاییها با صندوق پر و سرنشین کامل، یا کارکرد موتورهای توربوشارژ زیر بوست حداکثری چقدر در برابر ناک مقاوم است.
عدد اکتان AKI چیست؟
در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و برزیل، بهجای نمایش مستقیم RON، از شاخص دیگری به نام AKI استفاده میشود که مخفف Anti-Knock Index یا «شاخص ضد ناک» است. این عدد حاصل میانگین RON و MON است. به همین دلیل، بنزینی که در آمریکا با عدد اکتان ۸۷ عرضه میشود، از نظر کیفیت و مقاومت در برابر ناک تقریباً معادل همان بنزین با عدد اکتان RON حدود 92 یا ۹۳ در اروپا و ایران است.
