کالیپر ترمز چیست + علائم خرابی
سیستم ترمز یکی از حیاتیترین و کلیدیترین مجموعههای حفاظتی و امنیتی در هر وسیله نقلیه است که وظیفه دارد انرژی جنبشی ناشی از حرکت خودرو را از طریق ایجاد اصطکاک شدید به انرژی حرارتی تبدیل کرده و درنهایت خودرو را متوقف سازد. در میان قطعات متعددی که در این فرآیند پیچیده نقش دارند، مانند بوستر ترمز، پمپ ترمز، لولههای انتقال روغن ترمز، دیسک چرخ و لنتها، یک قطعه بسیار مهم وجود دارد که بهعنوان بازوی اجرایی نهایی سیستم ترمز شناخته میشود. این قطعه اثرگذار، کالیپر ترمز Brake Caliper نام دارد. کالیپر ترمز درواقع بهعنوان یک پوسته یا نگهدارنده عمل میکند که لنتهای ترمز را در برگرفته و بخش عمدهای از بار مکانیکی و حرارتی توقف خودرو را به دوش میکشد.
وظیفه کالیپر ترمز چیست و چطور کار میکند؟
وظیفه اصلی کالیپر ترمز، تبدیل فشار هیدرولیکی سیال (روغن ترمز) به نیروی مکانیکی مستقیم جهت فشردن لنتها به دیسک چرخ است. برای درک بهتر مکانیسم عملکرد کالیپر، باید فرآیند ترمزگیری را از لحظه فشردن پدال توسط راننده دنبال کنیم. زمانی که شما پای خود را روی پدال ترمز فشار میدهید، سیلندر اصلی یا همان پمپ ترمز، روغن ترمز را با فشار بسیار بالایی از طریق لولهها و شیلنگها به سمت چرخها هدایت میکند. این روغن پرفشار وارد محفظه داخلی کالیپر ترمز میشود. درون کالیپر، یک یا چند پیستون استوانهای شکل تعبیه شده است. فشار هیدرولیکی روغن، این پیستونها را به سمت جلو میراند. با حرکت پیستون به جلو، لنت ترمز داخلی بهشدت به سطح دیسک ترمز فشرده میشود. همزمان، ساختار گیرهای شکل خود کالیپر باعث میشود که لنت ترمز بیرونی نیز از جهت مخالف به سمت دیسک کشیده شود. در اثر این درگیری دوطرفه، اصطکاک شدیدی میان لنتها و دیسک چرخ ایجاد میشود که مانع از چرخش دیسک شده و درنهایت سرعت چرخها و خودرو را کاهش میدهد. پس از رها کردن پدال ترمز، فشار روغن قطع شده و لاستیکهای آببندی دور پیستون (کاسه نمدها) به دلیل خاصیت ارتجاعی خود، پیستون را به مقدار بسیار کمی به عقب بازمیگردانند تا لنتها از دیسک جدا شده و چرخ بهراحتی بچرخد.
مقاله مشابه: 5 علامتی که نشان می دهد نیاز به بررسی ترمز دارید!!
انواع کالیپر ترمز
مهندسان خودرو با توجه به کاربری، وزن، قدرت پیشرانه و قیمت خودروها، از طراحیهای متفاوتی برای کالیپر ترمز استفاده میکنند. بهطورکلی، کالیپرهای ترمز بر اساس تعداد و آرایش پیستونهای داخلی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند که هرکدام ویژگیها و مکانیسم حرکتی مخصوص به خود را دارند.
کالیپر تک پیستونه
کالیپر تک پیستونه، رایجترین نوع کالیپر در خودروهای جادهای معمولی و اقتصادی امروزی است. در این نوع طراحی، کالیپر تنها در یک سمت دیسک (معمولاً سمت داخلی) دارای یک پیستون بزرگ است. هنگامیکه روغن ترمز این پیستون را به حرکت درمیآورد، لنت داخلی به دیسک میچسبد. سپس، کل بدنه کالیپر بر روی پینهای راهنما به سمت داخل سر میخورد تا لنت سمت بیرونی را هم با دیسک درگیر کند. این ساختار به دلیل استفاده از یک پیستون، وزن بسیار سبکتر، هزینه تولید پایینتر و ساختار سادهتری دارد و برای رانندگی روزمره شهری کاملاً پاسخگو است اما در فشارها و حرارتهای بسیار بالا ممکن است نیروی ترمزگیری یکنواختی در دو طرف لنت ایجاد نکند.
کالیپر چند پیستونه
کالیپر چند پیستونه عملکردی دقیقتر دارد. برخلاف مدل تک پیستونه، این کالیپرها دارای دو، چهار، شش یا حتی هشت پیستون هستند که بهصورت جفت و رودررو در هر دو طرف دیسک چرخ قرار گرفتهاند. با فشردن پدال ترمز، پیستونهای هر دو طرف بهصورت همزمان و با نیرویی کاملاً برابر به لنتها فشار میآورند و آنها را به دیسک میچسبانند. ازآنجاکه نیروی ترمز از چندین نقطه به لنت وارد میشود، فشار روی سطح لنت کاملاً یکنواخت است. این سیستم پاسخدهی بسیار سریعتر، توزیع فشار عالی و پایداری حرارتی فوقالعادهای دارد. به همین دلیل، کالیپرهای چند پیستونه پای ثابت خودروهای اسپرت، سوپراسپرت و خودروهای سنگین و مسابقهای هستند هرچند که هزینه ساخت و نگهداری آنها بهمراتب بالاتر است.
مقاله مرتبط: 5 علامتی که نشان می دهد نیاز به بررسی ترمز دارید!!
علائم خرابی کالیپر ترمز
کالیپر ترمز به دلیل قرارگیری در معرض سنگریزهها، آب، نمک جاده و از همه مهمتر حرارتهای شدید ناشی از اصطکاک، ممکن است بهمرور زمان دچار استهلاک، زنگزدگی یا گیرپاژ شود. خرابی این قطعه با علائم خاصی در خودرو همراه است که حتماً باید موردتوجه قرار گیرد.
کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری
یکی از شایعترین علائم خرابی کالیپر، احساس انحراف و کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت در زمان ترمز گرفتن است. این پدیده زمانی رخ میدهد که پیستون یکی از کالیپرها به دلیل رسوب یا زنگزدگی در جای خود گیر کند (گیرپاژ کند) و نتواند نیروی کافی به لنت وارد کند. در این حالت، چرخی که کالیپر سالم دارد با قدرت بیشتری ترمز میکند و خودرو به همان سمت سالم کشیده میشود. حالت معکوس آن هم وجود دارد؛ اگر کالیپر یک چرخ قفل شده باشد و لنت را رها نکند، خودرو حتی بدون ترمزگیری هم به آن سمت منحرف خواهد شد.
استشمام بوی سوختگی شدید از چرخها
اگر پس از طی مسافتی متوجه بوی تند و شدیدی شبیه به سوختن قطعات پلاستیکی یا لنت از خودرو شدید، احتمالاً با کالیپر چسبیده مواجه هستید. وقتی پیستون کالیپر یا پینهای راهنما خشک شوند و پس از برداشتن پا از روی پدال ترمز به عقب برنگردند، لنتها بهصورت مداوم با دیسک چرخ در تماس باقی میمانند. این اصطکاک دائمی در سرعتهای بالا حرارت وحشتناکی تولید میکند که نهتنها بوی سوختگی شدیدی ایجاد میکند، بلکه میتواند باعث سرخ شدن دیسک و جوش آوردن روغن ترمز شود.
کاهش قدرت ترمزگیری و اسفنجی شدن پدال
خرابی کالیپر میتواند مستقیماً روی حس پدال ترمز زیر پای راننده تأثیر بگذارد. اگر لاستیکهای آببندی داخلی کالیپر فرسوده شوند، روغن ترمز شروع به نشت از دور پیستون میکند. افت فشار هیدرولیکی ناشی از این نشتی باعث میشود که پدال ترمز بیشازحد نرم یا بهاصطلاح اسفنجی شود و راننده برای متوقف کردن خودرو مجبور شود پدال را تا آخرین نقطه و چسبیده به کف ماشین فشار دهد که این امر مسافت توقف خودرو را به شکل خطرناکی افزایش میدهد.
ساییدگی نامتقارن و ناهمگون لنتهای ترمز
در شرایط عادی، لنتهای ترمز چپ و راست یک محور باید بهطور همزمان و به یک اندازه مصرف شوند. بااینحال، اگر در زمان سرویس خودرو متوجه شدید که لنت یک چرخ کاملاً تمام شده درحالیکه لنت چرخ مقابل هنوز ضخامت زیادی دارد، یا اینکه لنت داخلی یک چرخ بسیار بیشتر از لنت بیرونی همان چرخ ساییده شده است، این یک نشانه قطعی از خرابی کالیپر است. این پدیده گویای آن است که کالیپر یا در حالت درگیر قفل شده و یا پینهای لغزنده آن دیگر حرکت روانی ندارند.
مقاله مشابه: دلیل سوت کشیدن لنت ترمز و راههای رفع آن
شنیده شدن صداهای غیرعادی از چرخها
شنیده شدن صدای سوت کشیدن، جیغ زدن یا ممتد کشیده شدن دو قطعه فلزی به یکدیگر حتی در زمانی که پا روی پدال ترمز نیست، میتواند از علائم خرابی کالیپر باشد. کالیپری که ضعیف شده باشد یا کالیپری که لنت را بهطور کامل آزاد نمیکند، باعث میشود لنت ترمز در زوایای نادرستی با دیسک در تماس باشد و ارتعاشات ریز و صداهای ناهنجاری در حین حرکت خودرو تولید کند. دیدن آثار روغن روی دیواره داخلی رینگ یا بدنه کالیپر نیز مهر تأییدی بر لزوم تعمیر یا تعویض فوری این قطعه است.
