موتور رادیال یا شعاعی چیست؟
یکی از انواع پیشرانههای درونسوز پیستونی که در تاریخ هوانوردی و صنعت حملونقل جایگاه ویژهای داشته، موتور رادیال یا شعاعی است. این موتور به دلیل طراحی خاص و تولید قدرت بالا در حجم نسبتاً کوچک، در دهههای ۱۹۲۰ تا ۱۹۵۰ بسیار موردتوجه قرار گرفت. امروزه استفاده از موتورهای رادیال در هواپیماهای ملخی تاریخی و برخی کاربردهای خاص ادامه دارد اما تقریباً پیشرانهای منسوخشده محسوب میشود.
تعریف موتور رادیال یا شعاعی
موتور رادیال نوعی موتور پیستونی است که در آن سیلندرها بهصورت دایرهای و شعاعی (مانند پرههای یک چرخ) حول یک میللنگ مرکزی قرار گرفتهاند. این آرایش باعث میشود موتور از بالا ظاهری ستاره مانند داشته باشد، به همین دلیل گاهی به آن موتور ستارهای نیز گفته میشود. در این طراحی، هر سیلندر بهطور مستقل کار میکند و نیروی پیستونها مستقیماً به میللنگ مرکزی منتقل میشود. موتورهای رادیال معمولاً از هوا خنک میشوند و تعداد سیلندرهای آنها اغلب فرد است (۵، ۷، ۹، ۱۴ یا ۱۸ سیلندر). این آرایش اجازه میدهد خنککاری هوا بهخوبی انجام شود و موتور تعادل دینامیکی مناسبی داشته باشد. موتورهای رادیال به دلیل قدرت بالا و وزن نسبتاً کم در مقایسه با قدرت خروجی، برای هواپیماهای ملخی بسیار مناسب بودند و اصلیترین استفاده آنها در هواپیماهای قدیمی بود. بااینحال، این موتورها به دلایلی شامل قطر بسیار بزرگ موتور که آیرودینامیک هواپیما را مختل میکرد، مصرف سوخت بالا، پیچیدگی نگهداری و ظهور موتورهای جت توربینی بود که قدرت بیشتر، وزن کمتر و مصرف سوخت بهتری داشتند، بهتدریج کنار گذاشته شدند.
تفاوت موتور رادیال یا شعاعی با موتور خودرو
موتورهای رایج خودرو (مانند موتور خطی یا موتور V شکل) سیلندرها را بهصورت ردیفی یا زاویهدار قرار میدهند درحالیکه موتور رادیال سیلندرها را بهصورت دایرهای اطراف میللنگ مرکزی چیده است. این تفاوت باعث میشود موتور رادیال قطر بیشتری داشته باشد اما طول کمتری نسبت به موتورهای خطی داشته باشد. موتورهای رادیال معمولاً قدرت بسیار بالایی در دورهای متوسط تولید میکنند و لرزش کمتری نسبت به برخی موتورهای پیستونی دارند اما پیچیدهتر، گرانتر و مصرف سوخت بالاتری در سرعتهای پایین دارند. موتورهای خودرو امروزی به دلیل نیاز بهاندازه جمعوجور، هزینه کمتر و مصرف سوخت مناسب، از طراحی خطی یا V استفاده میکنند.
آیا از موتورهای شعاعی در خودروها هم استفاده شده؟
بله اما بسیار محدود و عمدتاً آزمایشی. در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ برخی شرکتها مانند سالمسون فرانسه و پاکارد آمریکا خودروهایی با موتور رادیال تولید کردند. معروفترین نمونه، خودرو مفهومی استات اسکاراب در سال ۱۹۳۴ بود که از موتور شعاعی استفاده میکرد. بااینحال، موتورهای شعاعی در خودروهای سواری فراگیر نشدند. دلایل اصلی شامل قطر بسیار بزرگ موتور که طراحی بدنه را دشوار میکرد، مصرف سوخت بالا در دورهای پایین، مشکلات خنککاری در ترافیک شهری، هزینه ساخت بالا و لرزش نسبی بود. موتورهای خطی و V شکل به دلیل رفتار بهتر در رانندگی روزمره، هزینه کمتر و طراحی مناسبتر، به استاندارد صنعت خودرو تبدیل شدند.
