روشن کردن خودرو با هل دادن چه ضرری دارد؟
روشن شدن پیشرانه خودرو در شرایط استاندارد، حاصل یک زنجیره هماهنگ از تجهیزات برقی و مکانیکی است. هنگامیکه راننده سوئیچ را میچرخاند یا دکمه استارت را فشار میدهد، باتری جریان الکتریکی پرقدرتی را به موتور استارت ارسال میکند؛ استارت با درگیر کردن دنده فلایویل، میللنگ را به گردش درمیآورد و پیستونها را به حرکت میاندازد تا پیشرانه روشن شود. بااینحال، در صورت خوابیدن باطری یا خراب شدن استارت، خودرو استارت نخواهد شد و شرایط بغرنجی را ایجاد میکند. در این موقعیتها، یکی از سنتیترین و در دسترسترین روشهایی که به ذهن میرسد، روشن کردن خودرو از طریق هل دادن است. در این شیوه، بهجای اینکه استارت موتور را بچرخاند، حرکت چرخها نیروی مکانیکی را از طریق گیربکس به میللنگ منتقل میکند تا موتور روشن شود. با وجود اینکه این ترفند در بسیاری از مواقع خودرو را روشن میکند اما ساختار فنی پیشرانهها و سیستمهای انتقال قدرت مدرن برای چنین فشاری طراحی نشدهاند و این اقدام میتواند آسیبهای فنی سنگین و هزینهبری به همراه داشته باشد.
در چه شرایطی میتوان خودرو را با هل دادن روشن کرد؟
روشن کردن خودرو با هل دادن تنها در شرایط فنی خاصی امکانپذیر است و روی هر خودرویی با هر نوع نقص فنی پاسخگو نخواهد بود.
خوابیدن باتری
اصلیترین و متداولترین مشکلی که رانندگان را ناچار به هل دادن خودرو میکند، ضعف یا خوابیدن باطری به دلایل مختلفی مثل روشن ماندن چراغها، خرابی باطری، خرابی دینام و… است. در این حالت، هل دادن میتواند بجای برق باطری، میللنگ را به چرخش درآورده و موتور را روشن کند.
خرابی استارت
گاهی اوقات باتری خودرو کاملاً سالم و پر از شارژ است اما زغالهای استارت تمام شده، دنده استارت گیر کرده یا اتوماتیک آن سوخته است. در این وضعیت، پیشرانه با سوئیچ استارت نمیخورد اما تمام سیستمهای برقی، پاشش سوخت و سنسورها فعال هستند؛ بنابراین چرخاندن مکانیکی موتور از طریق هل دادن خودرو میتواند موتور را بدون نیاز به استارت روشن سازد.
وجود حداقل برق در باطری
برای روشن شدن خودروهای انژکتوری مدرن، کامپیوتر مرکزی، پمپ بنزین و سیستم جرقهزنی (کوئل و شمعها) نیاز به حداقل جریانی از برق دارند. اگر باتری خودرو بهطور کامل تخلیه نشده باشد و توان تأمین برق بسیار ضعیف اجزای الکترونیکی را داشته باشد، هل دادن میتواند منجر به روشن شدن موتور شود؛ در غیر این صورت، بدون برق اولیه، پمپ بنزین عملیات سوخترسانی را انجام نخواهد داد و خودرو حتی با هل دادن هم روشن نمیشود.
دستی بودن گیربکس خودرو
یک پیششرط اساسی برای روشن کردن خودرو با هل دادن، مجهز بودن آن به گیربکس دستی است. در خودروهای دندهای، با رها کردن پدال کلاچ، یک اتصال مستقیم و مکانیکی میان چرخها، دیفرانسیل، گیربکس و میللنگ ایجاد میشود که امکان انتقال معکوس گشتاور را فراهم میسازد؛ درحالیکه در خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک، چنین امکانی به دلیل عملکرد هیدرولیکی توربین یا کنترل الکترونیکی کلاچها وجود ندارد.
روشن کردن خودرو با هل دادن چه ضررهایی دارد؟
با وجود کاربردی بودن این روش در مواقع اضطراری، هل دادن خودرو باعث ارسال ضربه معکوس و شوک گشتاوری به قطعات متحرک پیشرانه و سیستم انتقال قدرت میشود و میتواند مجموعهای از آسیبهای مکانیکی و الکترونیکی را به دنبال داشته باشد.
رد کردن یا پاره شدن تسمه تایم
بزرگترین و خطرناکترین تهدید در زمان هل دادن، آسیب به تسمه تایم است. با رها شدن ناگهانی کلاچ، یک ضربه دورانی فوقالعاده شدید و ناگهانی از فلایویل به میللنگ منتقل میشود. این شوک شدید میتواند دندانههای لاستیکی تسمه تایم را پاره کند یا باعث شود تسمه چند دندانه روی پولی جابهجا شود (رد کردن تایم). در موتورهای با تراکم بالا و تداخلی، خارج شدن از تایم به برخورد شدید پیستون با سوپاپها، کج شدن سوپاپها و خرابی کامل سرسیلندر میانجامد.
فشار شدید به صفحه کلاچ
هنگامیکه خودرو در حال حرکت است و پدال کلاچ رها میشود، صفحه کلاچ با اصطکاک و ضربه بسیار شدیدی میان فلایویل در حال چرخش و دیسک فشرده میشود. این ضربه ناگهانی باعث فشار فوقالعاده به فنرهای مارپیچی روی صفحه کلاچ شده و میتواند به شکستن فنرها، تاب برداشتن صفحه و کاهش شدید لایه اصطکاکی آن منجر شود.
فشار شدید به دسته موتورها
دسته موتورها قطعاتی لاستیکی-فلزی هستند که وظیفه مهار ارتعاشات و نگهداشتن پیشرانه روی شاسی را بر عهده دارند. تکان شدید و ضربه حاصل از درگیر شدن ناگهانی کلاچ هنگام هل دادن، فشار زیادی به دسته موتورها وارد کرده و میتواند باعث پارگی یا ترک خوردن آنها شود.
آسیب به دندهها و مجموعه گیربکس
در حالت عادی، موتور نیروی خود را به گیربکس منتقل میکند اما در روش هل دادن، این فرآیند کاملاً معکوس شده و نیروی اینرسی چرخها با فشار به دندههای گیربکس وارد میشود. این فرایند معکوس، استهلاک شدید دندهبرنجیها، شفتها و دندههای درون گیربکس را به همراه دارد.
خرابی کاتالیزور
هنگامیکه خودرو هل داده میشود، تا پیش از روشن شدن موتور، انژکتورها مقداری سوخت را به داخل سیلندر پاشش میکنند اما جرقهای زده نمیشود. این بنزین خامِ نسوخته از محفظه احتراق تخلیه شده و وارد مجرای اگزوز و کاتالیزور میشود. هنگامیکه موتور ناگهان روشن میشود، گازهای داغ این سوخت خام انباشتهشده در کاتالیزور را مشتعل میکنند که حرارت ناشی از آن، ساختار سرامیکی کاتالیزور را ذوب کرده و منافذ آن را مسدود میسازد.
راهحلهای جایگزین برای هل دادن
برای جلوگیری از خسارتهای ناشی از هل دادن، روشهای ایمنتری برای راهاندازی خودرویی که باتری آن ضعیف شده وجود دارد.
استفاده از کابل باتری به باتری
ایمنترین و استانداردترین روش برای روشن کردن خودرویی با باتری خالی، استفاده از کابلهای رابط و اتصال آن به باتری یک خودروی سالم است. این روش بدون وارد کردن هیچگونه شوک مکانیکی به گیربکس و تسمه تایم، برق موردنیاز برای استارت را تأمین میکند.
مقاله مرتبط: تست باتری خودرو
استفاده از جامپ استارتر
جامپ استارتر پاوربانک قدرتمند و مخصوصی است که توانایی تأمین جریان الکتریکی بالای موردنیاز استارت را دارد. همراه داشتن این ابزار در خودرو، نیاز به حضور خودروی دوم یا کمک گرفتن از افراد برای هل دادن را بهکلی از بین میبرد.
تماس با امداد خودرو
درصورتیکه امکان انجام هیچیک از روشهای فوق وجود نداشته باشد یا مشکل روشن نشدن خودرو به خاطر خرابی استارت باشد، بهترین کار تماس با امداد خودرو است. کارشناسان امداد با تست باتری و دینام، عیب خودرو را تشخیص داده و راهحل مناسب را به کار میگیرند تا از هرگونه خسارت به قطعات مکانیکی و برقی پیشگیری شود.
توصیههایی برای روشن کردن خودرو با هل دادن
اگر در شرایط خاصی قرار گرفتید که هیچ روش جایگزینی در دسترس نبود و مجبور به هل دادن خودرو شدید، رعایت نکات زیر میتواند احتمال بروز آسیبهای سنگین به موتور را تا حد ممکن کاهش دهد.
استفاده از دنده دو بهجای دنده یک
هرگز برای روشن کردن خودرو با هل دادن از دنده یک استفاده نکنید زیرا دنده یک به دلیل داشتن ضریب دنده سنگین، ضربه و شوک بسیار شدیدی به موتور و تسمه تایم وارد میکند. قرار گیربکس در دنده دو (یا حتی دنده سه در سرعتهای بالاتر) ضربه حاصل از رها کردن کلاچ را بسیار نرمتر و قابلتحملتر میکند.
سرعتگیری مناسب پیش از رها کردن کلاچ
اجازه دهید افرادی که خودرو را هل میدهند سرعت خودرو را به حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در ساعت برسانند. هرچه سرعت اولیه خودرو بیشتر باشد، مقاومت مکانیکی موتور کمتر بوده و خودرو با تکان و ضربه کمتری روشن میشود.
رها کردن آرام و تدریجی کلاچ
از رها کردن ناگهانی پدال کلاچ خودداری کنید. زمانی که خودرو به سرعت مناسب رسید، پدال کلاچ را بهصورت یکباره رها نکنید بلکه آن را با کنترل و ملایمت بالا بیاورید تا گشتاور چرخها بهآرامی به میللنگ منتقل شود و از شدت ضربه کاهش یابد.
فشردن مجدد کلاچ بلافاصله پس از روشن شدن
بهمحض اینکه صدای روشن شدن پیشرانه را شنیدید، سریعاً پدال کلاچ را تا انتها فشار دهید و مقداری گاز دهید. این کار مانع از خاموش شدن مجدد موتور شده و فشار معکوس را بلافاصله از روی گیربکس برمیدارد.
