موتور SOHC چیست؟
سیستم سوپاپ موتورهای احتراق داخلی انواع مختلفی دارد که هر کدام بر عملکرد، قدرت، مصرف سوخت، راندمان و حتی صدای موتور تأثیرگذار هستند. یکی از مهمترین و پرکاربردترین این سیستمها، SOHC است که تعادل مناسبی بین سادگی، هزینه و عملکرد ایجاد کرده و در بسیاری از خودروهای شهری، خانوادگی و اقتصادی جهان استفاده میشود.
موتور SOHC چیست؟
SOHC مخفف Single Overhead Camshaft به معنای «میل بادامک تکی روی سرسیلندر» است. در این طراحی، فقط یک میل بادامک در سرسیلندر (بالای سیلندرها) قرار دارد و سوپاپهای ورودی و خروجی را کنترل میکند. میل بادامک از طریق انگشتیها مستقیماً سوپاپها را باز و بسته میکند. این سیستم نسبت به موتورهای OHV (پوشراد) پیشرفتهتر است چون نیروی حرکت از راه دور (از پایین بلوک موتور) منتقل نمیشود و اتلاف انرژی کمتری دارد. موتور SOHC ساختار نسبتاً ساده، وزن کمتر و هزینه تولید پایینتری نسبت به DOHC دارد و در دورهای متوسط عملکرد خوبی ارائه میدهد.
انواع موتور SOHC
موتورهای SOHC بر اساس تعداد سوپاپ در هر سیلندر به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
SOHC دو سوپاپ در هر سیلندر
این نوع سادهترین و قدیمیترین نسخه SOHC است. در هر سیلندر فقط یک سوپاپ ورودی و یک سوپاپ خروجی وجود دارد. این طراحی بسیار ساده، ارزان و قابل اعتماد است و مصرف سوخت مناسبی دارد. بسیاری از موتورهای قدیمیتر خودروهای ایرانی مثل XU7 در پژو 405 و موتور پراید و تیبا از این نوع هستند. این موتورها معمولاً گشتاور خوبی در دورهای پایین دارند اما در دورهای بالا محدودیت تنفسی نشان میدهند.
SOHC سه سوپاپ در هر سیلندر
این نسخه یک حالت میانی بین طراحی دو سوپاپ و چهار سوپاپ است. معمولاً شامل دو سوپاپ ورودی و یک سوپاپ خروجی است. هدف از این طراحی، بهبود تنفس و پر کردن بهتر سیلندر بدون پیچیدگی و هزینه بالای چهار سوپاپ بود. در این نوع، دو سوپاپ هوا کوچکتر و سوپاپ دود بزرگتر طراحی میشود. این نوع چندان متداول نیست و امروزه تولید نمیشود. در ایران، پیشرانه 2000 سیسی وانت مزدا از نوع سه سوپاپ بود.
SOHC چهار سوپاپ در هر سیلندر
این نسخه پیشرفتهتر است و در هر سیلندر دو سوپاپ ورودی و دو سوپاپ خروجی دارد. با وجود اینکه فقط یک میل بادامک وجود دارد، با طراحی هوشمندانه راکرها و میل بادامک، هردو سوپاپ ورودی و خروجی به خوبی کنترل میشوند. این نوع تنفس بهتری نسبت به نسخه دو سوپاپ دارد و قدرت بیشتری تولید میکند،در حالی که هنوز از سادگی SOHC برخوردار است. نمونههایی از این موتور در برخی مدلهای هوندا و مزدا دیده میشود.
تفاوت موتور SOHC و DOHC
تفاوت اصلی بین SOHC و DOHC در تعداد میل بادامک است. موتور DOHC دو میل بادامک جداگانه در سرسیلندر دارد که یکی برای سوپاپهای ورودی و دیگری برای سوپاپهای خروجی است. این طراحی اجازه میدهد زاویه سوپاپها بهینهتر باشد، سوپاپهای بزرگتری نصب شود و جریان هوا در دورهای بالا بهتر انجام گیرد. به همین دلیل DOHC معمولاً قدرت بیشتری در دورهای بالا تولید میکند و برای خودروهای اسپرت مناسبتر است. در مقابل، موتور SOHC سادهتر، سبکتر، ارزانتر و مصرف سوخت بهتری در استفاده روزمره دارد اما در دورهای بسیار بالا عملکرد ضعیفتری نسبت به DOHC نشان میدهد. تعمیر و نگهداری SOHC نیز آسانتر است.
